Radomski precedens: Polskie Miasta !

Czy polskie miasta projektują urzędnicy, czy architekci?

Radom stał się właśnie areną o to, czy polskie miasta mają powstawać w oparciu o wiedzę, konkursy idei i dialog, czy w zaciszu gabinetów osób, którym brakuje elementarnych kompetencji urbanistycznych.

Studium przypadku: Anatomia marginalizacji

Wszystko zaczęło się od listu otwartego do środowiska architektów, w którym padł apel o ratowanie „Strefy Przydworcowej” przed „łatkowym” planowaniem. Odpowiedź SARP Oddział Radom była jednoznaczna: oficjalne pismo z 25 lutego 2026 r. wyraziło stanowczy sprzeciw wobec dzielenia strategicznego obszaru na sześć etapów. Eksperci ostrzegli, że grozi to utratą spójności i trwałym obniżeniem jakości miasta na dekady.

Jednak to, co wydarzyło się na sesji Rady Miejskiej (23.02 i 2.03.2026 r.), powinno być ostrzeżeniem dla architektów w całej Polsce. Sekretarz Miasta nie tylko operował pojęciami takimi jak „planistyka” (zamiast urbanistyki), ale posunął się do próby zdezawuowania głosu profesjonalistów. Oficjalne stanowisko SARP próbował przedstawić jako „prywatną opinię” Prezes stowarzyszenia. Ta próba uciszenia ekspertów spotkała się z natychmiastowym sprostowaniem SARP, który potwierdził, że ich głos jest głosem całego środowiska, opartym na statucie i merytorycznej wiedzy.

Pułapka milczenia architektów

Przykład Radomia nie jest odosobniony. W wielu polskich miastach obserwujemy niepokojący trend: administracja samorządowa zaczyna traktować architekta i urbanistę nie jako partnera, ale jako przeszkodę w procesie administracyjnym. Najgorsze jest jednak to, że my – jako środowisko zawodowe – często sami ustępujemy pola. Przemilczanie błędnych decyzji i wycofywanie się z debaty publicznej sprawia, że przestrzeń wspólną zaczynają kształtować osoby bez przygotowania merytorycznego.

Kiedy architekt milczy, ulica, plac i dzielnica stają się wypadkową urzędniczych tabel w Excelu, a nie wizji urbanistycznej.

Wszystko zaczęło się od mojego listu otwartego do środowiska architektów, w którym zaapelowałem o ratowanie „Strefy Przydworcowej” przed chaotycznym, sześcioetapowym planowaniem. Sprawa błyskawicznie wykroczyła poza lokalne podwórko, trafiając na łamy czołowych portali branżowych w Polsce. O „aferze o dworzec” pisał portal PropertyDesign.pl, a redakcja Architektura & Biznes analizowała zagrożenia płynące z urzędniczej koncepcji.

W sprawę włączyły się liczne media i organizacje, co dowodzi, że zapotrzebowanie na rzetelną wizję jest ogromne:

• Radom24.pl: Coraz większe emocje wokół nowego dworca
• TwojRadom.pl: SARP mówi "nie" etapuowaniu
• Cozadzien.pl: Nowe serce Radomia czy stracona szansa?

Planowanie to nie tylko procedura

Sprawa Radomia, nagłośniona przez ogólnopolskie media takie jak PropertyDesign czy Architektura & Biznes, pokazuje, że tylko aktywna postawa może prowadzić do transparentności procesów. Sekretarz Miasta na sesji przekonywał o „przejrzystości”, jednocześnie nie ujawniając konkretnych studiów i analiz, na które się powoływał. To klasyczny przykład partycypacji pozorowanej, gdzie mieszkańcom i ekspertom pokazuje się gotowe rozwiązania zamiast zaprosić ich do współtworzenia wizji w otwartym konkursie.

Z tego miejsca apeluję do Koleżanek i Kolegów architektów w całej Polsce:

• Nie bójmy się głosu krytycznego. Radomski przykład pokazuje, że list otwarty może uruchomić lawinę medialną i społeczną, której może prowadzić do dialogu.
• Wymagajmy konkursów. Tylko otwarta konkurencja idei, a nie urzędnicze opracowania, gwarantuje jakość, na którą zasługują polskie miasta.
• Edukujmy decydentów. Jeśli pozwolimy na nazywanie urbanistyki „planistyką”, godzimy się na degradację naszego zawodu do roli „rysowników map”.

Radom pokazał, że gdy architekci mówią jednym głosem z mediami i mieszkańcami, narracja o „urzędniczej nieomylności” pęka. Czas przestać być biernym obserwatorem. Jeśli my nie zadbamy o jakość przestrzeni w naszych miastach, nikt inny tego za nas nie zrobi. Przykład Radomia to dopiero początek drogi do przywrócenia należnej rangi urbanistyce w Polsce.

XL SESJA RADY MIEJSKIEJ w RADOMIU z dnia 23.02.2026r. i 2.03.2026r - fragment

POLEMIKA z SEKRETARZEM MIASTA RADOM – MPZP „Strefa Przydworcowa”

Dotyczy sesji Rady Miejskiej z dnia 23.02.2026 r. i 2.03.2026 r. (druk nr 336) - Uchwała przystąpienia do sporządzania miejscowe planu zagospodarowania przestrzennego “Strefa przy Dworcowa”* 

referuje: Sekretarz Miasta Radom - r. pr. Rafał Górski

1. Rola obszaru w strukturze miasta

Parafraza: …strategiczny teren w dokumentach Miasta…. Ścisłe Centrum Miasta…

ODPOWIEDŹ: Tereny kolejowe są strategiczne nie tylko w skali dokumentów miejskich, ale również wojewódzkich, krajowych, a nawet europejskich (sieci transportowe, logistyka NATO). Warto jednak doprecyzować geografię: historyczne Śródmieście Radomia jest oddalone od Dzielnicy Dworcowej o ok. 250 metrów – to dwa różne organizmy, które wymagają spójnego połączenia, a nie wrzucania do jednego worka pojęciowego.

2. Partycypacja społeczna a gotowe plany

Parafraza: …brak opracowań planistycznych dla obszaru powoduje trudności realizacji inwestycji o charakterze ogólnomiejskim… strategiczne dla całego regionu…

ODPOWIEDŹ: Skoro mowa o „trudnościach w realizacji”, to oznacza, że konkretny program dla Dzielnicy Dworcowej już istnieje w szufladach urzędu. Czy w takim razie zapowiadana partycypacja społeczna nie będzie jedynie fasadowym działaniem pro forma, mającym zalegalizować podjęte już wcześniej decyzje?

3. Radom jako lider regionu

Parafraza: …dzięki inwestycjom o znaczeniu regionalnym Radom będzie funkcjonował jako lider… 

ODPOWIEDŹ: Deklaracje o liderowaniu mocno rozmijają się z rzeczywistością. Stowarzyszenie Radomski Obszar Funkcjonalny (ROF) znajduje się w stagnacji, do której walnie przyczyniły się władze miasta. Trudno budować pozycję lidera w regionie, gdy sąsiednie gminy pozostają w konflikcie z Radomiem po ubiegłorocznych, niefortunnych próbach siłowego poszerzenia granic miasta ich kosztem.

4. Podział na VI etapów

Parafraza: …VI etapów planu miejscowego…

ODPOWIEDŹ: I tu dotykamy sedna problemu, nad którym Pan Sekretarz nawet się nie pochylił. Rozczłonkowanie tak kluczowego terenu na sześć odrębnych etapów to prosta droga do urbanistycznego chaosu.

5. Postrzeganie terenów "za dworcem"

Parafraza: …przyzwyczajenia historyczne, że to, co jest za dworcem, centrum już nie jest…

ODPOWIEDŹ: Przed dekadą osobiście pracowałem nad zmianą tego archaicznego postrzegania Dzielnicy Dworcowej w świadomości planistycznej. Szkoda, że merytoryczna wiedza o potencjale terenów wokół stacji Radom Główny została przez magistrat zignorowana.

6. Brak gotowych rozstrzygnięć?

Parafraza: …jesteśmy otwarci na wszystkie głosy i nie mamy gotowych rozstrzygnięć w zakresie ustaleń planu…

ODPOWIEDŹ: To stwierdzenie stoi w sprzeczności z faktami. Właśnie wczoraj Pana przełożony (Prezydent Miasta) w rozmowie z TV Dami wskazał dwie konkretne lokalizacje pod dworzec autobusowy (tzw. Bus Dworzec). Skoro brane są pod uwagę tylko dwie opcje, to znaczy, że rozstrzygnięcia w MPZP są już de facto przesądzone. Forsowanie lokalizacji bez rzetelnego „Studium Lokalizacji Bus Dworca” rodzi uzasadnione wątpliwości co do gospodarności przy wydatkowaniu środków publicznych.

7. Metoda konsultacji (sonda)

Parafraza: …prekonsultacje w formie sondy… aby zebrać jak najwięcej głosów…

ODPOWIEDŹ: Jak w formie prostej sondy mieszkańcy mają ocenić relacje między kubaturami, kontekst skali miejsca, asymetrię pierzei czy rozproszenie zabudowy? Takich rzeczy nie da się „wyklikać” – to trzeba zobaczyć na modelach i wizualizacjach. Pamiętamy „sondę” w sprawie fontann na ul. Żeromskiego, gdzie pytano o (parafraza) kolor ławek i koszy na śmieci. Sprowadzanie dyskusji o kluczowej dzielnicy miasta do poziomu wyboru małej architektury to żart z mieszkańców.

8. Terminologia mapowa

Parafraza: …na mapie terenowej widać etapy…

ODPOWIEDŹ: Na prezentowanym nagraniu widzimy zdjęcia lotnicze lub ortofotomapę. To, co Pan nazywa „mapą terenową”, w fachowej terminologii nie istnieje w tym kontekście (mamy mapy topograficzne lub zasadnicze). Prosiłbym o przyswojenie podstawowej terminologii, zanim zacznie Pan referować dokumenty planistyczne.

9. Brak dialogu z mieszkańcami i ekspertami

Parafraza: …jeśli są jakieś pytania, to zapraszam…

ODPOWIEDŹ: Zaproszenie brzmi nieszczerze. Zgłaszałem szereg wątpliwości w liście otwartym – na żadną z nich Pan nie odpowiedział, mimo że sesja była ku temu idealną okazją. Niestety, w radomskim magistracie wciąż pokutuje zasada: gdy mieszkańcy zgłaszają pomysły w czasie wolnym, urzędnicy w godzinach pracy odpowiadają „nie da się”. Ten patologiczny dialog zyskał już w naszym mieście miano „niedasizmu”.

[Wątek VI etapów – komentarz do pytań z sali]

ODPOWIEDŹ: Szkoda, że zamiast merytorycznego pochylenia się nad zapisami listu otwartego, zdecydował się Pan Sekretarz na wejście w kompetencje niezależnego stowarzyszenia. Jak wynika z oświadczenia SARP Oddział Radom opublikowanego w mediach społecznościowych, interpretacja ich stanowiska przez Sekretarza Miasta mocno rozminęła się z rzeczywistością. Warto dbać o precyzję w przytaczaniu opinii podmiotów zewnętrznych, zwłaszcza gdy są one kluczowym głosem branżowym w tak ważnej dla miasta sprawie. Proponuje Panu Sekretarzowi teraz kwiaty i przeprosiny dla Pani Prezes!

ODPOWIEDŹ: Procedowanie sześciu etapów MPZP potrwa od 6 do 7 lat. Nikt odpowiedzialny nie zagwarantuje spójności planistycznej w tak długim czasie dla terenu tak zróżnicowanego funkcjonalnie. Biorąc pod uwagę dynamikę polskiego prawa, w tym okresie ustawa o planowaniu może zmienić się ok. 30 razy, a prawo budowlane nawet 60 razy. To przepis na legislacyjny i urbanistyczny paraliż.

10. Relacje z SARP 

Parafraza: …stanowisko SARP… 

ODPOWIEDŹ: Przyjęta przez Pana formuła współpracy z przedstawicielami środowisk profesjonalnych – a w zasadzie marginalizacja ich głosu na etapie koncepcyjnym – budzi głęboki niepokój. Sposób, w jaki odniósł się Pan do stanowiska radomskiego oddziału SARP oraz uwag ekspertów niezależnych, sugeruje brak woli (lub merytorycznej płaszczyzny) do rzetelnej analizy tych argumentów. Warto przypomnieć, że urbanistyka to dziedzina ściśle regulowana ustawowo i wymagająca specyficznych kompetencji.

11. Potrzeba warsztatów profesjonalnych

Parafraza: …dlatego robimy prekonsultacje, aby jak najwięcej głosów zebrać… 

ODPOWIEDŹ: Tu nie chodzi o zbieranie postulatów, które ostatecznie trafią do niszczarki, ale o udział profesjonalistów (architektów i urbanistów) w projektowaniu tej przestrzeni. Tryb ustawowy to za mało, a sonda jest bezużyteczna przy tak skomplikowanej tkance. Potrzebujemy warsztatów branżowych, przed którymi Pan Sekretarz tak silnie się broni.

12. Terminologia i kompetencje 

Parafraza: …jak to w planistyce, każdy może mieć swoje zdanie… 

ODPOWIEDŹ: Panie Sekretarzu, trzymajmy się faktów i poprawnej terminologii. „Planistyka” to termin odnoszący się do planowania procesów wewnątrz przedsiębiorstwa. W przypadku kształtowania miasta poruszamy się w obszarze urbanistyki, planowania przestrzennego oraz gospodarki przestrzennej. Sprowadzanie dyskusji o strategicznej dzielnicy do stwierdzenia, że „każdy może mieć swoje zdanie”, jest próbą relatywizowania wiedzy eksperckiej. W urbanistyce nie chodzi o „opinie”, ale o analizy, standardy urbanistyczne i ład przestrzenny, których w przedstawionym projekcie brakuje.

13. Strategia „urzędowa”

Parafraza: …nie chcemy blokować elementów planu… które uznajemy za najbardziej strategiczne… 

ODPOWIEDŹ: Problem w tym, że Państwa strategia i gradacja celów dla tego terenu to wiedza hermetyczna, zamknięta w murach urzędu. Mieszkańcy i eksperci nie znają priorytetów, którymi się Państwo kierują.

14. Brak spójnej koncepcji

Parafraza: …poszczególne etapy muszą zakładać ramy dla całości planu… 

ODPOWIEDŹ: Te „ramy” w świecie urbanistyki nazywają się koncepcją. I to jest główny problem: przystępujecie Państwo do sporządzania planów bez wypracowanej, całościowej wizji Dzielnicy Dworcowej. Tak ważny obszar nie jest miejscem na naukę i eksperymenty, co dobitnie pokazały dotychczasowe, mało udane próby projektowe.

15. Możliwość modyfikacji uchwały 

Parafraza: …bierzemy pod uwagę możliwość modyfikacji uchwały o przystąpieniu… 

ODPOWIEDŹ: To pierwsza merytoryczna i pozytywna deklaracja. Jeśli dopuści Pan profesjonalistów do głosu na etapie warsztatów nad spójną koncepcją, dostrzeże Pan złożoność tego obszaru. Standardem w takich przypadkach jest konkurs urbanistyczny, o którym Pan nawet nie wspomniał.

16. Raport i „niedomówienia”

Parafraza: …raport dla Rady Miejskiej, aby nie było niedomówień w przestrzeni publicznej… 

ODPOWIEDŹ: Twierdzenie, że nie ma niedomówień, jest nadużyciem. Mieszkańcy są zaskakiwani: nagłą uchwałą intencyjną, autorytarną lokalizacją dworca czy pomysłami na Plac Ołdakowskiego. Skoro wydano już decyzję lokalizacyjną dla dworca, to znaczy, że istnieje jego koncepcja. Dlaczego jest ona ukrywana przed opinią publiczną? Czas pokazać mieszkańcom, co przygotowano za ich pieniądze.

17. Przejrzystość procedur

Parafraza: …procedury planistyczne prowadzimy bardzo przejrzyście… 

ODPOWIEDŹ: Przejrzystość procedury to obowiązek ustawowy, a nie łaska urzędu. Prawdziwym problemem jest brak jawności w podejmowaniu kluczowych decyzji – takich jak lokalizacja dworca, którą wskazano „palcem”, bez wymaganych studiów i analiz.

To nie jest kwestia „przejrzystości procedur”, ale kompletnego braku współpracy miasta z profesjonalistami. Władze Miasta Radom najwyraźniej uznały, że wystawa prac studenckich jest ekwiwalentem studialnego konkursu urbanistycznego. To błąd, za który mieszkańcy zapłacą w przyszłości – nie tylko w komforcie życia, ale i w podatkach, gdy przyjdzie naprawiać błędy infrastrukturalne.

APEL !

Wobec powyższych faktów, apeluję do Władz Miasta o upublicznienie koncepcji lokalizacji Bus Dworca oraz zorganizowanie profesjonalnych warsztatów urbanistycznych z udziałem środowisk branżowych (SARP, TUP, IARP, PIIB). Dzielnica Dworcowa to zbyt ważny obszar, by planować go w zaciszu gabinetów – czas przestać zasłaniać się procedurami i zacząć realnie rozmawiać o jakości przestrzeni, za którą wszyscy zapłacimy.

#Radom #RadomskiPrecedens #SARP #ArchitekturaPolska #Urbanistyka #PlanowaniePrzestrzenne #DzielnicaDworcowa #RadomGlowny #KonkursArchitektoniczny #PropertyDesign #ArchitekturaIBiznes #InwestycjeRadom #LadPrzestrzenny #PartycypacjaSpoleczna #StopLatkowemuPlanowaniu #WizjaZamiastUrzedu #EksperciDlaMiast #ArchitekciPrzerwijcieMilczenie

WYGENEROWANO PRZY UŻYCIU NARZĘDZI AI: TREŚĆ, OBRAZY, ANIMACJE ORAZ DŹWIĘK ZOSTAŁY WYGENEROWANE SYNTETYCZNIE, ZMODYFIKOWANE I/LUB ZMANIPULOWANE.

WYKORZYSTANO MATERIAŁ VIDEO fragment z domeny publicznej BIP.RADOM.PL Sesja Rady Miejskiej Miasta Radom z dnia 23.02.2026r. i 2.03.2026r. (XL)

* Projekt uchwały na druku nr 336 w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego „Strefa przydworcowa”

LINK DO ORGINAŁU

https://bip.radom.pl/ra/rada-miejska/sesje/nagrania-obrad/75530,Sesja-Rady-Miejskiej-z-dnia-23022026r-i-2032026r-XL.html