CADMAT 2027

 

Tegoroczna edycja konferencji CADMAT w Krakowie zgromadziła rekordową frekwencję, co bezapelacyjnie udowadnia, że branża architektoniczna, inżynierska oraz środowisko BIM żywo reagują na technologiczne przyspieszenie. Intensywne panele wykładowe oraz niezwykle owocne rozmowy kuluarowe kręciły się wokół rewolucji napędzanej przez sztuczną inteligencję, nowych strategii oprogramowania oraz kluczowego w dzisiejszych realiach cyberbezpieczeństwa. Wydarzenie to stało się doskonałą platformą do wymiany doświadczeń i przyjrzenia się temu, jak zmienia się codzienna praca projektowa w dobie cyfrowej transformacji.

AI MODIFIED

AUTODESK AI

Wchodzenie w świat sztucznej inteligencji przypomina poruszanie się po nieznanym terenie bez mapy, dlatego zarówno autorzy oprogramowania, jak i sami architekci poszukują niezawodnych form zabezpieczeń tej przestrzeni. Odpowiedzią na te wyzwania ze strony Autodesk są tak zwane Karty Przejrzystości, czyli Autodesk AI Transparency Cards. Mają one formę dedykowanych plików PDF przypisanych do poszczególnych programów, które pełnią rolę krótkiej instrukcji obsługi oraz paszportu bezpieczeństwa dla użytkownika. Dokumenty te precyzyjnie opisują, do jakich konkretnie zadań zaprojektowano dany silnik AI, na jakich zasobach danych był on trenowany, czy jest w pełni bezpieczny pod kątem ochrony danych osobowych, a także jaki poziom nadzoru człowieka jest wymagany i jakie mechanizmy zabezpieczeń wdrożono. Warto zauważyć, że analizowane przez te systemy dane obejmują niezwykle szerokie spektrum informacji, począwszy od geometrii, rysunków, dokumentów i obrazów, przez tekst, monity, wideo, audio, aż po dane środowiskowe, finansowe, ruch czy modele zewnętrzne, co stanowi absolutny fundament nowoczesnego modelowania informacji o budynku.

CYBERBEZPIECZENSTWO

Równolegle z rozwojem możliwości AI rosną jednak nowe zagrożenia, co dobitnie obnażyły wykłady poświęcone cyberbezpieczeństwu, atakom sieciowym i współczesnemu phishingowi. Tradycyjne oszustwa internetowe zyskały dziś nowego pośrednika w postaci silników sztucznej inteligencji, ponieważ cyberprzestępcy coraz częściej celują nie w bezpośrednio przeglądającego sieć człowieka, lecz w asystentów AI, którzy wyszukują informacje i podają linki użytkownikom. Z tego względu zalecanym BHP w codziennej pracy staje się powstrzymywanie przed instalowaniem oprogramowania i pobieraniem danych z witryn polecanych w pierwszych pozycjach przez algorytmy AI. Co ciekawe, statystyki pokazują, że zaledwie jeden procent globalnej populacji korzysta z rozszerzonych, płatnych wersji silników AI, a generują one ponad połowę ruchu w globalnej sieci, co stanowi poważne obciążenie dla infrastruktury internetowej, której przepustowość nie rośnie tak szybko jak zapotrzebowanie. Ponadto strony internetowe zaczęły oszukiwać asystentów AI poprzez celowe nasycanie treści frazami o certyfikowanym bezpieczeństwie, co dla ludzkiego oka od razu wydałoby się podejrzane, lecz dla algorytmów bezbronnym wobec masowej manipulacji staje się synonimem maksymalnego zaufania. W tym kontekście tradycyjne mapy stron odchodzą w przeszłość, ustępując miejsca nowym standardom indeksowania treści przez AI, takim jak pliki llms.txt oraz llms-full.txt, które dostarczają zwięzłych lub pełnych danych o witrynie w sposób niewidoczny dla przeciętnego internauty, ale idealnie zoptymalizowany pod kątem energetycznym i czasowym dla algorytmów.

SCAN to BIM – PORT GDYNIA

Nie mniej emocji wzbudziła praktyczna strona wdrażania zaawansowanych technologii w skali makro, co doskonale zilustrowało wystąpienie poświęcone doświadczeniom zespołu skanującego obiekty Portu Morskiego w Gdyni. Choć zastosowana technologia nie odbiegała od standardowo wykorzystywanych dronów oraz skanerów stacjonarnych i ręcznych, to gigantyczna skala obejmująca około sześciuset hektarów terenu oraz ponad sto budynków infrastruktury portowej robiła piorunujące wrażenie. Co niezwykle pouczające dla mniejszych biur projektowych, ze względu na ogrom przedsięwzięcia podjęto decyzję o rezygnacji z tworzenia pełnych, klasycznych modeli BIM, przekierowując potężny zasób danych z chmury punktów oraz towarzyszącej jej dokumentacji fotograficznej bezpośrednio jako bazę do dalszych prac projektowych i analiz.

AI REVIT 2027

Prawdziwym hitem technologicznych zapowiedzi okazała się jednak prezentacja możliwości programu Revit 2027 i jego współpracy z silnikiem AI stworzonym przez Anthropic. Integracja ta funkcjonuje jako system wbudowany, łącząc się za pomocą protokołu Model Context Protocol lub klucza API. Podczas pokazu na żywo skupiono się przede wszystkim na automatyzacji zestawień, zaawansowanej selekcji, filtrowaniu oraz dynamicznej zmianie parametrów. Choć próby modyfikacji samego modelu trójwymiarowego napotkały chwilowe trudności techniczne wynikające najpewniej ze zbyt wolnego łącza, wcześniejsze testy potwierdzały pełną skuteczność tych rozwiązań. Strategia Autodesk polegająca na rezygnacji z budowania własnej sztucznej inteligencji od zera na rzecz integrowania sprawdzonych zewnętrznych rozwiązań partnerskich wyznacza nowy kierunek rozwoju oprogramowania inżynierskiego. Warto przy tym pamiętać, że tak zaawansowane narzędzia najlepiej testować na bezpiecznych kopiach projektów, a kwestie bezpieczeństwa danych skutecznie wspierać poprzez instalacje desktopowe uruchamiane na wirtualnych chmurach obliczeniowych, takich jak Microsoft Azure Virtual Desktop, Amazon WorkSpaces czy Google Cloud Platform.

PODSUMOWANIE

Podsumowując tegoroczną konferencję CADMAT, można śmiało stwierdzić, że rekordowa frekwencja nie była dziełem przypadku, lecz odzwierciedleniem głębokiej potrzeby odnalezienia się w dynamicznej rewolucji cyfrowej i robotycznej. Ponieważ silniki AI są technologią całkowicie nową, w której nikt nie może pochwalić się wieloletnim doświadczeniem, obecne otwarcie rynkowe stanowi niepowtarzalną szansę na poszerzenie horyzontów, zdobycie unikalnych umiejętności oraz podniesienie osobistych kompetencji przez każdego architekta i inżyniera, który nie chce pozostać w tyle za pędzącą technologią.

AI KONFERENCJA KIELCE 2026

Inteligencja sztuczna, ale rewolucja prawdziwa – relacja z II Ogólnopolskiej Konferencji Architektonicznej w Kielcach

AI MODIFIED

W Kielcach, pod koniec września 2026 roku, odbyło się wydarzenie, które bez wątpienia zapisze się na stałe w kalendarzu polskiego środowiska projektowego. Mowa o drugiej edycji konferencji zatytułowanej „AI – Inteligencja sztuczna, ale rewolucja prawdziwa”. Spotkanie to stanowiło bezpośrednią kontynuację zeszłorocznej inicjatywy w Bydgoszczy, jednak skala zmian, jakich byliśmy świadkami, w ciągu zaledwie dwunastu miesięcy, przerosła najśmielsze oczekiwania uczestników. Tegorocznymi organizatorami były cztery okręgowe izby architektów: Kujawsko-Pomorska, Opolska, Podlaska oraz Świętokrzyska, natomiast rolę gospodarza wydarzenia pełniły Kielce. Dwudniowy program (25–26 września) podzielono na merytoryczne panele wykładowe pierwszego dnia oraz intensywne, całodniowe warsztaty praktyczne w dniu drugim.

Rok, który zmienił wszystko: 

Od zabawy do infrastruktury technologicznej

Zanim przejdę do szczegółowego omówienia poszczególnych paneli i wystąpień, muszę zatrzymać się przy jednej fundamentalnej refleksji. Od zeszłorocznej konferencji w Bydgoszczy dzieli nas przepaść technologiczna. Rok temu sztuczna inteligencja w architekturze była często traktowana jako fascynująca, może nieco eksperymentalna zabawka – narzędzie do szybkiego generowania efektownych wizualizacji, koncepcyjnych obrazów czy krótkich wideo. Dziś ta zabawa ustąpiła miejsca twardej, inżynieryjnej współpracy z oprogramowaniem oraz co najbardziej szokujące, samodzielnemu tworzeniu dedykowanego oprogramowania przez samych architektów.   Świadomość użytkowników – ludzi spotykanych zarówno w Bydgoszczy, jak i obecnie w Kielcach – zmieniła się drastycznie. Architekci przestali pytać „czy” AI wpłynie na ich pracę, a zaczęli pytać „jak szybko” muszą wdrożyć te narzędzia, aby nie zostali w tyle. W kuluarach powtarzano jednoznaczne przesłanie: jeśli ktoś jeszcze nie wskoczył do pociągu sztucznej inteligencji, to nie zajmie już miejsc w pierwszych wagonach – najwyższy czas na ostatnie składy. Choć ten świat technologiczny dopiero się rodzi i wciąż można nadrobić zaległości, tempo zmian jest bezlitosne. Rewolucja AI to nie marketingowy slogan; to fakt dokonany.

Panel Otwierający: 

Od kontenera morski po cyfrowy „czarny łabędź”

Konferencję zainaugurowano sesją, która wysoko zawiesiła poprzeczkę pod względem kontekstu historycznego i filozoficznego. Pierwsza prelekcja nie dotyczyła stricte algorytmów, lecz... historii metalowego kontenera transportowego. Prelegenci przypomnieli, jak prosta, z pozoru banalna innowacja logistyczna zrewolucjonizowała nie tylko globalny transport morski, ale dosłownie zmieniła oblicze miast całego świata, ze szczególnym uwzględnieniem nowojorskiego Manhattanu.  Wprowadzenie kontenera drastycznie obniżyło koszt przewozu każdego kilograma towaru, lecz jednocześnie zmusiło tradycyjnych dokerów z nadbrzeży Manhattanu do poszukiwania zupełnie nowych zajęć. Ogromne przestrzenie portowe wokół wyspy opustoszały, a dawne magazyny i strefy składowe stały się zbędne. Z biegiem lat puste tereny i struktury zaczęto wyburzać, uwalniając gigantyczne zasoby przestrzeni budowlanej, które wkrótce zostały zagospodarowane przez deweloperów pod nowoczesne wieżowce i ośrodki biznesowe. Dzisiejszy obraz Manhattanu – globalnego symbolu finansów i nowoczesnej architektury – jest bezpośrednim owocem tamtej rewolucji logistycznej, której skutki falowały przez całe dziesięciolecia. Analogia do sztucznej inteligencji nasuwa się sama: AI przekształca struktury naszych biur w sposób równie fundamentalny, w jakim kontener przemodelował globalną gospodarkę miejską.

Kolejne wystąpienia wprowadziły nutę zdrowego niepokoju. Pojawił się motyw „czarnego łabędzia” – niespodziewanego, drastycznego wydarzenia o potężnych skutkach, które w kontekście AI w biurze projektowym staje się pytaniem o to, czy algorytmy nie zautomatyzują i nie wypchną całkowicie człowieka z tradycyjnego procesu twórczego.   Prezes Krajowej Izby Architektów w swoim wystąpieniu otwierającym zwrócił uwagę na zjawisko dominacji treści generowanych przez sztuczną inteligencję w przestrzeni internetowej. Z kolei prelekcja poświęcona ciemnej stronie AI w perspektywie roku 2030 nakreśliła skomplikowaną siatkę polityk, strategii unijnych i krajowych, które zbiegną się w tej dacie, wymuszając rewolucję w cyfryzacji procesów budowlanych, standardów BIM oraz implementacji inteligentnych systemów. Elementy te silnie wpłyną na rozwarstwienie rynku projektowego: biura, które dostosują się technologicznie, zyskają gigantyczną przewagę, podczas gdy oporni zostaną w tyle.   Mimo tych mrocznych wizji – obejmujących także problem halucynacji systemów AI oraz zagrożenia dla tradycyjnych kompetencji – panel zakończył się krzepiącym wnioskiem. Sztuczna inteligencja w obecnej formie wciąż nie posiada autonomicznego „kompasu prawdy”. Nie wie, co jest obiektywnie pożądane, etyczne czy funkcjonalnie poprawne. AI desperacko potrzebuje człowieka jako przewodnika, który będzie ją kierunkował, oraz ludzkiej twórczości jako paliwa do generowania nowych modeli. Przez najbliższe lata ludzki umysł pozostanie niezastąpionym kotwiczeniem dla maszyn.

Panel Drugi: 

Partycypacja społeczna w czasie rzeczywistym i prawo nowych technologii

Ze względu na ożywione dyskusje i networking w kuluarach, drugiego panelu nie udało mi się wysłuchać w pełnym wymiarze, jednak tematyka, która zdominowała tę część obrad, była absolutnym hitem konferencji – zarówno na scenie, jak i podczas późniejszych warsztatów. Chodzi o wykorzystanie sztucznej inteligencji w procesie partycypacji społecznej i konsultacji obywatelskich. Tradycyjne konsultacje społeczne kojarzą się z miesiącami zbierania papierowych ankiet, niezliczonymi spotkaniami w dusznych salach gimnastycznych i wielotygodniowym opracowywaniem wielostronicowych raportów, które często nie zadowalają żadnej ze stron.   Konferencja w Kielcach pokazała zupełnie nową jakość: możliwość natychmiastowej wizualizacji pomysłów zgłaszanych przez mieszkańców w czasie rzeczywistym. Wyobraźmy sobie spotkanie konsultacyjne dotyczące rewitalizacji osiedlowego podwórka lub miejskiego placu. Mieszkańcy zgłaszają swoje postulaty (np. więcej zieleni, strefy rekreacyjne, nowe miejsca parkingowe, ścieżki rowerowe). Zaawansowany silnik AI potrafi w kilka chwil przetworzyć te liczne, nierzadko sprzeczne propozycje, wyciągnąć z nich matematyczną średnią lub wskazać trzy kluczowe nurty przewodnie, a następnie wygenerować fotorealistyczne wizualizacje przestrzeni. Proces ten można powtarzać wielokrotnie w trakcie jednego spotkania. Architekci zyskują potężne narzędzie koncepcyjne, które drastycznie skraca czas analiz, eliminuje błędy interpretacyjne i pozwala mieszkańcom zobaczyć na własne oczy, jak ich głosy materializują się w przestrzeń publiczną. To rozwiązanie ma potencjał dosłownego zrewolucjonizowania dialogu społecznego w Polsce.   Dalsza część drugiego panelu skupiła się na aspektach prawnych – w tym na unijnej ustawie o sztucznej inteligencji (AI Act) – oraz na praktycznej metodyce pracy: jak przestać „po prostu pracować”, a zacząć świadomie „projektować sam proces pracy”, wykorzystując AI jako inteligentnego asystenta w analizach środowiskowych, klimatycznych i przestrzennych.

Panel Trzeci: 

Architekt jako programista i wewnętrzne ekosystemy biur

Trzeci panel uderzył w nutę czysto technologiczną, optymalizacyjną i inżynieryjną, poruszając kwestie machine learningu, wizualizacji nowej generacji oraz transformacji roli architekta w stronę programisty. Szczególnie pouczająca była prezentacja architektów związanych z biurem ZHA Architects, którzy zaprezentowali unikalne podejście do organizacji pracy w nowoczesnym biurze projektowym.  Pokazano wewnętrzne narzędzia i skrypty opracowywane przez zespoły projektowe, które pozwalają na głęboką analizę uwarunkowań środowiskowych, społecznych, lokalnych i regionalnych w skali globalnej. Systemy te opierają się na setkach tysięcy ustrukturyzowanych i otwartych baz danych (open data). Na tej podstawie AI generuje dla architektów optymalne warianty funkcjonalne i przestrzenne, które następnie podlegają autorskiej selekcji i dopracowaniu przez modelarzy 3D oraz głównych projektantów.   W warunkach polskiego rynku architektonicznego, zdominowanego przez małe i średnie biura (które nie dysponują wielomilionowymi budżetami na własne działy R&D jak globalne giganty typu Foster + Partners, o których słyszeliśmy rok temu w Bydgoszczy), podejście to brzmiało niezwykle obiecująco. Wykład udowodnił, że dzięki wsparciu AI narzędzia programistyczne i automatyzacyjne mogą być tworzone i wdrażane nawet w skromniejszych zespołach. Architekt przyszłości to coraz częściej nie tylko autor formy, ale też reżyser kodu i danych.

Panel Czwarty: 

„Fake Hunger”, koszty ekologiczne i filozofia gorączki złota.

Ostatni, czwarty panel stanowił fascynujące, choć momentami otrzeźwiające zwieńczenie całego dnia obrad, które zakończyły się dopiero po godzinie 21:00 (przypomnijmy: startowaliśmy o 10:00 rano!). Wystąpienie zatytułowane „Fake Hunger” (Sztuczny głód) wstrząsnęło widownią. Prelegenci skierowali naszą uwagę na ukryte, namacalne koszty ekologiczne i społeczne, jakie globalna cywilizacja ponosi w zamian za naszą „zabawę” z generowaniem grafik, tekstów czy koncepcji. Każde zapytanie wysłane do modelu językowego, każda wygenerowana w ułamku sekundy fotorealistyczna wizualizacja kosztują ogromne ilości energii elektrycznej oraz zasobów wodnych niezbędnych do chłodzenia potężnych centrów danych (data centers). Wzrasta globalny popyt na metale ziem rzadkich, co pociąga za sobą dewastację środowiska naturalnego w krajach rozwijających się, nieetyczne warunki pracy, a nierzadko również wyzysk i pracę dzieci.   Był to potężny, trzeźwiący głos przypominający, że technologiczny blichtr AI ma swoją mroczną, materialną podszewkę. Zbyt często wykorzystujemy zaawansowane technologie do błahych celów, zapominając, że za ekranami komputerów stoją realne straty środowiskowe. Konferencja postawiła więc fundamentalne pytanie o etyczną i ekologiczną odpowiedzialność architekta korzystającego z narzędzi cyfrowych.

W drugiej części czwartego panelu odbyła się debata zatytułowana „AI i praca kreatywna”, w której wziął udział m.in. Szczepan Twardoch. Rozmowa miała charakter głęboko filozoficzny. Zastanawiano się, czy obecna gorączka wokół sztucznej inteligencji przypomina XIX-wieczną gorączkę złota – gdzie najwięcej zarabiali ci, którzy sprzedawali łopaty, a większość poszukiwaczy wracała z niczym.   Ta autorska interpretacja dyskusji panelowej celnie oddaje nastroje w branży: nie wszystko złoto, co się świeci. Pęd w nieznanym kierunku, presja rynkowa i ślepa wiara w to, że algorytmy rozwiążą każdy problem projektowy, mogą prowadzić na manowce. Panel czwarty pokazał jednak, że dojrzałe podejście do AI wymaga połączenia entuzjazmu dla nowych możliwości z krytyczną refleksją humanistyczną.

Dzień Drugi: 

Warsztaty praktyczne – Trzy etapy relacji z AI

Drugi dzień konferencji w całości poświęcono praktyce. Zajęcia odbywały się równolegle w pięciu salach w godzinach od 10:00 do późnego popołudnia, dając uczestnikom unikalną szansę „dotknięcia” narzędzi prezentowanych teoretycznie w pierwszym dniu. Dla wielu – w tym dla mnie – był to prawdziwy skok technologiczny.   Analizując wnioski płynące ze wszystkich warsztatów, można wyraźnie wyróżnić trzy ewolucyjne etapy relacji i współpracy architekta ze sztuczną inteligencją:

1. Etap I: Współpraca bezpośrednia z silnikiem AI – praca na poziomie gotowych platform tekstowych, graficznych, wideo czy audio. Na tym etapie użytkownik wydaje polecenia (promptuje) i wchodzi w bezpośredni dialog z modelem, traktując go jako wirtualnego asystenta koncepcyjnego.
2. Etap II: Integracja AI z istniejącym oprogramowaniem – połączenie silników sztucznej inteligencji z profesjonalnym oprogramowaniem inżynierskim i graficznym (np. programami CAD/BIM), co pozwala na płynny przepływ danych i automatyzację powtarzalnych zadań projektowych wewnątrz tradycyjnego środowiska pracy.
3. Etap III: Tworzenie nowego oprogramowania przy wsparciu AI – najbardziej zaawansowany poziom, na którym architekt – nawet nie posiadając tradycyjnych umiejętności programistycznych – potrafi we współpracy z AI zaprojektować, napisać i wdrożyć własne, dedykowane aplikacje i skrypty rozwiązujące unikalne problemy konkretnego biura.

To właśnie ten trzeci etap, jeszcze rok temu uważany za mrzonkę, stał się namacalnym dowodem na to, że rewolucja w Kielcach nie była tylko teorią, lecz praktycznym przewodnikiem po przyszłości zawodu. 
II Ogólnopolskie spotkanie w Kielcach „Inteligencja sztuczna, ale rewolucja prawdziwa” udowodniło, że polska architektura stoi przed historycznym zakrętem. Z jednej strony fascynujące możliwości optymalizacji, błyskawicznych analiz środowiskowych, rewolucji w partycypacji społecznej i demokratyzacji kodu. Z drugiej – realne zagrożenia etyczne, koszty środowiskowe i konieczność przedefiniowania roli projektanta.   Jedno jest pewne: pociąg odjechał ze stacji. Pytanie nie brzmi już, czy wsiądziemy, ale czy zdołamy zająć miejsca w wagonach, które pozwolą nam aktywnie współtworzyć ten nowy, fascynujący świat, zachowując przy tym ludzką wrażliwość i odpowiedzialność za otaczającą nas przestrzeń.

 

WYGENEROWANE PRZY POMOCY NARZĘDZI AI: TREŚCI, OBRAZY, ANIMACJE i DŹWIĘKI ZOSTAŁY WYGENEROWANE SYNTETYCZNE, ZMODYFIKOWANE LUB/I ZMANIPULOWANE

#Architektura #SztucznaInteligencja #AI #ArchitekturaPrzyszłości #KonferencjaKielce #IzbaArchitektów #BIM #PartycypacjaSpołeczna #NoweTechnologie #PropTech #EtykaAI #FakeHunger #ProjektowanieObywatelskie #TransformacjaCyfrowa

TOMASZ GESIAK

TOMASZ GĘSIAK architekt iarp. Jestem architektem z ponad dwudziestoletnim stażem, absolwentem Politechniki Krakowskiej i członkiem Mazowieckiej Okręgowej Izby Architektów RP. Łączę pasję projektowania z głębokim zrozumieniem procesów miejskich i społecznych. Patrzę na architekturę nie tylko przez pryzmat bryły, ale jako na żywy ekosystem stworzony dla ludzi. Tworzę rozwiązania oparte na twardej praktyce, doświadczeniu i realnych potrzebach współczesnych miast.

BIO

Urodzony w Krakowie, zawodowo związany z Warszawą, a mieszkający w Radomiu. Jestem architektem wpisanym na listę członków Mazowieckiej Okręgowej Izby Architektów RP (MOIA) oraz absolwentem Wydziału Architektury i Urbanistyki Politechniki Krakowskiej. Dla mnie architektura to coś więcej niż praca zawodowa – to życiowa pasja, którą płynnie łączę z codzienną praktyką. Moja droga zawodowa obejmuje ponad dwadzieścia lat, począwszy od projektów koncepcyjnych, poprzez realizację i zarządzanie, aż po głębokie zaangażowanie w procesy społeczne i gospodarcze, które kształtują nasze miasta. Dzięki dwudziestoletniemu doświadczeniu patrzę na przestrzeń inaczej: nie tylko jak na zbiór budynków, ale jak na żywy ekosystem tworzony przez społeczności i unikalne cechy ich mieszkańców. Aktywnie angażuję się w inicjatywy użyteczne społecznie, wierząc, że nowoczesna architektura musi odpowiadać na realne ludzkie potrzeby i wyzwania miejskie. Jeśli interesują Cię moje bieżące projekty, chcesz podjąć współpracę w zakresie architektury i urbanistyki lub podzielić się wizją zmieniania naszych miast, śmiało skontaktuj się ze mną. Preferowany kontakt przez social media.

FACEBOOK    TWITTER    INSTAGRAM   YOUTUBE   PORTFOLIO

Cz.2 PLAN OGÓLNY RADOM

MAPA PROJEKT PLANU OGÓLNEGO MIASTA RADOM
- MPU RADOM 2025 - DOMENA PUBLICZNA VOXLY.PL
Linia Czerwona - granica miasta;
linia czarna - projektowany Obszar Zabudowy Środmiejskieh
wg projektu Planu Ogólnego 2025;
linia pomarańczowa - granica XIX Śrómdmieścia Miasta Radom 
(modyfikacja orginalego podkładu)

 

Analiza krytyczna projektu Planu Ogólnego i koncepcji „Dzielnicy Dworcowej” w Radomiu

Aktualne działania planistyczne w Radomiu budzą uzasadniony niepokój mieszkańców, czego bezpośrednim powodem stał się projekt uchwały Rady Miejskiej w sprawie przystąpienia do sporządzenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego dla Dzielnicy Dworcowej. Procedowanie tego dokumentu w sześciu etapach, bez wcześniejszych zapowiedzi oraz bez udostępnienia opinii publicznej rzetelnych analiz czy kompleksowego Master Planu, stanowi jaskrawy przykład braku spójnej wizji rozwoju tego strategicznego obszaru. Mimo licznych wątpliwości zgłaszanych przez stronę społeczną, dotyczących m.in. błędnego nazewnictwa oraz ryzyka rozciągnięcia prac planistycznych na kolejne lata, sugestie dotyczące zmiany kształtu uchwały zostały całkowicie pominięte.

Szczególną uwagę należy zwrócić na kontekst czasowy konsultacji projektu Planu Ogólnego Miasta Radomia. Wyznaczenie ich terminu na okres ferii zimowych stanowi czytelny sygnał dla społeczeństwa, ograniczający realny udział mieszkańców w debacie nad najważniejszym dokumentem przestrzennym gminy. Co więcej, analiza dotychczasowych konsultacji Strategii Rozwoju Miasta wskazuje na ignorowanie merytorycznych uwag – w tym tak podstawowych kwestii jak aktualizacja danych demograficznych. Co rodzi, nie rozwiane do dzisiaj przypuszczenie, że projekt Planu Ogólnego wyprzedził założenia samej Strategii, co narusza logiczną hierarchię planowania i stawia pod znakiem zapytania spójność miejskiej polityki rozwoju.

Najpoważniejszym zagrożeniem, które wyłania się z analizy projektu Planu Ogólnego, jest jednak nieuzasadnione rozszerzenie Obszaru Zabudowy Śródmiejskiej. W mieście o populacji poniżej 200 tysięcy mieszkańców, zmagającym się z tendencjami depopulacyjnymi, projektowanie rozproszenia funkcji centralnych jest błędem o skutkach odczuwalnych przez dziesięciolecia. Sztuczne powiększanie definicji śródmieścia prowadzi do degradacji historycznego centrum, rozproszenia kapitału inwestycyjnego oraz drastycznego wzrostu kosztów utrzymania infrastruktury. Zamiast dążyć do modelu miasta zwartego i efektywnego ekonomicznie, proponowane zmiany promują chaos przestrzenny, który w perspektywie długofalowej osłabi potencjał Radomia i obniży jakość życia jego mieszkańców.

Nowe „Śródmieścia” Radomia: Analiza dezintegracji tkanki miejskiej

Kwestia zasięgu radomskiego śródmieścia została przedefiniowana (powiększona) już w obowiązującym Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego. Dokument ten określa śródmieście jako obszar zamknięty w granicach wewnętrznej obwodnicy opartej na liniach kolejowych. W ramach tej struktury ujęto zarówno historyczną, XIX-wieczną tkankę miejską, jak i PRL-owskie Osiedle XV-lecia, co razem nie-tworzy funkcjonalnego serca miasta. Co istotne, dotychczasowe ramy planistyczne celowo ograniczały nadmierne dogęszczanie zabudowy mieszkaniowej w tym rejonie, dbając o jakość przestrzeni publicznej. W nowym podejściu doszło jednak do kontrowersyjnego i sztucznego rozdzielenia pojęcia „Śródmieścia” od „Zabudowy Śródmiejskiej”, które w zdrowej strukturze miejskiej powinny stanowić nierozerwalny monolit.

Największe kontrowersje budzi jednak projektowany w Planie Ogólnym Obszar Zabudowy Śródmiejskiej. Zamiast zwartego centrum, otrzymujemy strukturę przypominającą „ser szwajcarski”, w której faktyczne śródmieście jest pełne luk, a funkcje centralne zostają przeniesione na tzw. satelity śródmiejskie. Są to wyznaczone nowe centra usług, często niemal całkowicie pozbawione funkcji mieszkalnych (jak w przypadku osiedla Ustronie). Dochodzi do sytuacji kuriozalnych, w których obszary klasyfikowane jako zabudowa śródmiejska pojawiają się na południowych obrzeżach miasta, lokalizacyjnie bliżej Trablic niż rzeczywistego centrum Radomia. Taka decentralizacja w mieście o skali Radomia jest zaprzeczeniem zasad zrównoważonego rozwoju.

Proponowana wizja stoi w wyraźnej sprzeczności nie tylko ze zdrowym rozsądkiem i polską tradycją urbanistyczną, ale przede wszystkim z definicjami ustawowymi. Zgodnie z przepisami prawa i rozporządzeniami, śródmieście to obszar o najwyższym stopniu koncentracji usług i intensywności zabudowy, stanowiący centrum ogólnomiejskie. Tymczasem radomski projekt Planu Ogólnego zdaje się ignorować te wytyczne, tworząc sztuczne byty planistyczne bez realnego uzasadnienia funkcjonalnego. Skala tych rozbieżności wskazuje na pilną potrzebę ponownego przemyślenia koncepcji rozwoju miasta, tym razem w oparciu o prawdziwą partycypację społeczną i rzetelną wiedzę urbanistyczną, zamiast doraźnych decyzji.

-------------------------------------------------------

DEFINICJE

Ustawa Planowanie i Zagospodarowania Przestrzenne [1]

Art. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o: Pkt. 23) „obszarze zabudowy śródmiejskiej” — należy przez to rozumieć położony w mieście obszar zwartej, intensywnej zabudowy mieszkaniowej i usługowej

Warunki techniczne (...) budynki i ich usytuowanie [2]

§ 3. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: pkt.1) zabudowie śródmiejskiej - należy przez to rozumieć zgrupowanie intensywnej zabudowy na obszarze śródmieścia, określonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku planu miejscowego w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy

-------------------------------------------------------

Radom na tle innych ośrodków: Analiza porównawcza modeli śródmiejskich

Analiza porównawcza miast o zbliżonym potencjale demograficznym prowadzi do wniosku, że koncepcja „satelitarnego śródmieścia” jest rozwiązaniem unikalnym w skali kraju, realizowanym niemal wyłącznie w Radomiu. Trudno zaakceptować ten urbanistyczny eksperyment, szczególnie w obliczu osłabionej lub wręcz fasadowej partycypacji społecznej. Miasta takie jak Kielce (180 tys.), Gliwice (171 tys.), Olsztyn (170 tys.), Częstochowa (200 tys.) czy Zielona Góra (140 tys.) opierają swój rozwój na zwartych, historycznie ukształtowanych obszarach zabudowy śródmiejskiej. Wyjątkiem jest Toruń (170 tys.), który posiada jeden obszar satelitarny, co jest jednak naturalną konsekwencją rozwoju średniowiecznego i współczesnego miasta po obu stronach Wisły. Z kolei w projekcie Planu Ogólnego Bielska-Białej (165 tys.) odnajdujemy śródmieście fragmentaryczne, ale pozbawione sztucznie kreowanych satelitów.

Brak analogicznych trendów w miastach średniej wielkości skłania do analizy największych polskich metropolii (powyżej 500 tys. mieszkańców). Nawet w tym przypadku Radom wypada specyficznie. Warszawa posiada wprawdzie rozciągnięte śródmieście z kilkoma obszarami satelitarnymi, jednak ich liczba w stosunku do skali miasta jest relatywnie mniejsza niż w projekcie radomskim. Wrocław (ok. 632 tys.) konsekwentnie utrzymuje zwarte śródmieście z systemem klinów zieleni, a Poznań (ok. 554 tys.) prezentuje strukturę fragmentaryczną, lecz bez wyznaczania odległych satelitów.

Szukając punktów odniesienia w grupie miast liczących 300 - 500 tysięcy mieszkańców, pewne podobieństwa do radomskiego projektu można odnaleźć jedynie w Gdańsku, gdzie występuje struktura fragmentaryczna z satelitami. Należy jednak podkreślić, że uwarunkowania geograficzne i historyczne obu miast są diametralnie różne. Model rozwoju Gdańska jest determinowany przez linię brzegową Zatoki Gdańskiej oraz ścisłą symbiozę w ramach aglomeracji Trójmiasta, co wymusza linearny, a nie koncentryczny układ urbanistyczny. Przenoszenie wzorców z portowej metropolii na grunt Radomia – miasta o zupełnie innej morfologii i dynamice – wydaje się metodą pozbawioną merytorycznego uzasadnienia i ignorującą lokalną specyfikę.

OPRACOWANIE MPU RADOM 2021 - WARIANTOWA PROGNOZA
DEMOGRAFICZNA RADOMIA NA POTRZEBY STUDIUM UWARUNKOWAŃ
I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO - SZACOWANA
LICZBA LUDNOŚCI W LATACH 2018-2050 W RADOMIU WEDŁUG SZEŚCIU
WARIANTÓW - DOMENA PUBLICZNA: MPU.RADOM.PL

Śródmieście policentryczne i jego konsekwencje dla przyszłości Radomia

Radom od dwóch dekad zmaga się z systematycznym spadkiem liczby mieszkańców. Przyczyny tego zjawiska są złożone: od migracji zarobkowych, przez wyjazdy młodych ludzi na studia, aż po najsilniejszy trend – suburbanizację, czyli ucieczkę mieszkańców do gmin ościennych. Motywacją do przeprowadzki poza granice miasta jest nie tylko niższa cena metra kwadratowego nieruchomości czy chęć posiadania domu jednorodzinnego (co przy odpowiedniej polityce przestrzennej byłoby możliwe do zrealizowania w zewnętrznych dzielnicach Radomia), ale przede wszystkim poczucie realnego wpływu na rozwój lokalnej wspólnoty. W gminach ościennych mieszkańcy czują się podmiotem decyzji, podczas gdy w Radomiu partycypacja społeczna stała się procesem fasadowym. Przywrócenie autentycznego dialogu z mieszkańcami jest kluczowym narzędziem, które mogłoby powstrzymać dalszy odpływ kapitału ludzkiego. Analizy demograficzne przygotowane przez Miejską Pracownię Urbanistyczną na potrzeby polityki przestrzennej kreśliły trzy scenariusze: rozwój do poziomu 300 tys. mieszkańców, stagnację na poziomie 200 tys. oraz pesymistyczny wariant zakładający spadek do 100 tys. w dłuższej perspektywie. Dane z lat 2018–2025 potwierdzają, że to właśnie scenariusz pesymistyczny najlepiej oddaje rzeczywistość. Jeśli te trendy się utrzymają, w 2050 roku populacja Radomia spadnie do poziomu 150 tysięcy. W obliczu tak drastycznego kurczenia się miasta, koncepcja śródmieścia policentrycznego jest założeniem fundamentalnie błędnym. Zamiast konsolidować usługi i mieszkalnictwo w historycznych granicach miasta (z 1916 roku), model satelitarny doprowadzi do powstania 4–6 odizolowanych „miasteczek” rozproszonych na zbyt dużym obszarze. Taka dezintegracja tkanki miejskiej jedynie przyspieszy proces wyludniania: z poziomu 150 tys. w 2050 roku możemy błyskawicznie spaść do 100 tys. zaledwie dekadę później. 

Czy taki jest cel planowania przestrzennego? „Rozwodnienie” funkcji miejskich na nadmiarowym obszarze nie tylko pogłębi degradację istniejącej zabudowy, ale przede wszystkim wygeneruje olbrzymi wzrost kosztów infrastruktury technicznej w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Obciążenie budżetu miasta przełoży się bezpośrednio na budżety domowe radomian (poprzez podatki i opłaty), co stanie się kolejnym impulsem do ucieczki do powiatu. Projektowane „satelitarne śródmieście” może w ten sposób wywołać efekt „czarnej dziury” – totalnej zapaści miejskiej w samym sercu dynamicznie rozwijającego się Powiatu Radomskiego. To bolesny paradoks, który wymaga natychmiastowej rewizji założeń planistycznych. Analizując współczesne trendy urbanistyczne, należy z całą stanowczością podkreślić, że model policentrycznego śródmieścia jest rozwiązaniem dedykowanym metropoliom powyżej 500 tysięcy mieszkańców. Może być on rozważany również w ośrodkach liczących powyżej 300 tysięcy osób, ale wyłącznie pod warunkiem posiadania realnej perspektywy szybkiego wzrostu demograficznego w stronę pół miliona obywateli. W przypadku Radomia – miasta, które już teraz znajduje się poniżej progu 200 tysięcy mieszkańców i mierzy się z tendencją spadkową – kopiowanie rozwiązań metropolitalnych jest błędem strategicznym. Próba implementacji policentryzmu w średniej wielkości, kurczącym się ośrodku, nie przyniesie efektu "nowoczesnej metropolii". Zamiast tego doprowadzi do rozmycia funkcji miejskich i osłabienia ich siły przyciągania. Dla miasta o skali Radomia jedyną drogą do utrzymania żywotności ekonomicznej i społecznej jest konsolidacja wokół jednego, silnego i gęstego centrum, a nie jego sztuczne rozczłonkowywanie na peryferyjne satelity.

-------------------------------------------------------

Warunki techniczne (...) budynki i ich usytuowanie [2]

§ 3. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: pkt.1) zabudowie śródmiejskiej - należy przez to rozumieć zgrupowanie intensywnej zabudowy na obszarze śródmieścia, określonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku planu miejscowego w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy;

...

§  13.  [Naturalne oświetlenie pomieszczeń] Ust.1. Odległość budynku z pomieszczeniami przeznaczonymi na pobyt ludzi od innych obiektów powinna umożliwiać naturalne oświetlenie tych pomieszczeń - co uznaje się za spełnione, jeżeli: 

Pkt. 1) między ramionami kąta 60°, wyznaczonego w płaszczyźnie poziomej, z wierzchołkiem usytuowanym w wewnętrznym licu ściany na osi okna pomieszczenia przesłanianego, nie znajduje się przesłaniająca część tego samego budynku lub inny obiekt przesłaniający w odległości mniejszej niż:

a) wysokość przesłaniania - dla obiektów przesłaniających o wysokości do 35 m,

b) 35 m - dla obiektów przesłaniających o wysokości ponad 35 m,

...

4. Odległości, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być zmniejszone nie więcej niż o połowę w zabudowie śródmiejskiej.

...

§  60.  [Minimalny czas nasłonecznienia pomieszczeń]

1. Pomieszczenia przeznaczone do zbiorowego przebywania dzieci w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu, innych formach opieki przedszkolnej oraz szkole, z wyjątkiem pracowni chemicznej, fizycznej i plastycznej, powinny mieć zapewniony czas nasłonecznienia wynoszący co najmniej 3 godziny w dniach równonocy w godzinach 8:00-16:00, natomiast pokoje mieszkalne - w godzinach 7:00-17:00.

2. W mieszkaniach wielopokojowych wymagania ust. 1 powinny być spełnione przynajmniej dla jednego pokoju.

3. W przypadku budynków zlokalizowanych w zabudowie śródmiejskiej dopuszcza się ograniczenie wymaganego czasu nasłonecznienia, określonego w ust. 1, do 1,5 godziny, a w odniesieniu do mieszkania jednopokojowego w takiej zabudowie nie określa się wymaganego czasu nasłonecznienia.

-------------------------------------------------------

PLAMA ŻÓŁTA - REALNE ŚRÓDMIEŚCIE M.RADOM
LINIE - GRANICE ŚRÓDMIEŚCIA w LATACH wg
RÓŻNYCH OPRACOWAŃ PLANISTYCZYCH M.RADOM
PODKŁAD MAPA AI z GOOGLE MAPS i OPENSTREETMAP

Podsumowanie i wnioski: Uwagi do projektu Planu Ogólnego Miasta Radomia ...

Biorąc pod uwagę przedstawioną analizę oraz ryzyka wynikające z proponowanych rozwiązań przestrzennych, kluczowe jest wprowadzenie następujących korekt w projekcie Planu Ogólnego, aby uchronić Radom przed postępującą dezintegracją tkanki miejskiej:

• Precyzyjna definicja stref planistycznych: Niezbędne jest jednoznaczne i poprawne zdefiniowanie pojęć: Śródmieścia, Dzielnicy Dworcowej oraz Centrum Miasta. Podział ten musi opierać się na faktycznych funkcjach terenów, a nie na doraźnym nazewnictwie, które wprowadza chaos pojęciowy i decyzyjny.
• Odejście od modelu satelitarnego: Należy zrezygnować z koncepcji „satelitów śródmiejskich”, które sztucznie rozpraszają potencjał miasta. Wyznaczenie Obszaru Śródmiejskiego powinno nastąpić w oparciu o realne, historyczne i funkcjonalne serce Radomia, co pozwoli na koncentrację inwestycji w miejscach tego wymagających.
• Dostosowanie Obszaru Zabudowy Śródmiejskiej do stanu faktycznego: Wyznaczenie stref zabudowy śródmiejskiej musi bazować na istniejącym zagospodarowaniu terenu, uwzględniając realne skupiska usług oraz intensywnego mieszkalnictwa. Projektowanie „śródmieścia” na terenach peryferyjnych jest sprzeczne z zasadą rentowności infrastruktury.
• Przyjęcie centrycznego modelu rozwoju: W obliczu postępującego trendu depopulacji (spadek liczby mieszkańców poniżej 200 tysięcy), jedynym racjonalnym rozwiązaniem jest model miasta zwartego (centrycznego). Skupienie aktywności wewnątrz istniejącej struktury miejskiej pozwoli na optymalizację kosztów utrzymania miasta, poprawę jakości transportu publicznego i ochronę tożsamości urbanistycznej Radomia.

Dalsze procedowanie dokumentu w obecnym kształcie grozi utrwaleniem dysfunkcyjnego układu przestrzennego, który przez najbliższe dziesięciolecia będzie obciążeniem ekonomicznym i społecznym dla mieszkańców. Radom potrzebuje planowania opartego na rzeczywistości demograficznej i sprawdzonych wzorcach urbanistycznych, a nie na ryzykownych eksperymentach przestrzennych. Należy również zwrócić uwagę na istotny aspekt formalny, który może stać się naturalnym impulsem do naprawy obecnych błędów. Być może najlepszy moment na wprowadzenie niezbędnych korekt nastąpi tuż po uchwaleniu Planu Ogólnego. Z uwagi na rozszerzenie granic administracyjnych Radomia, które weszło w życie 1 stycznia 2026 roku, dokument ten w momencie przyjęcia stanie się de facto nieaktualny w zakresie zasięgu terytorialnego gminy. Ta formalna konieczność aktualizacji otwiera unikalną szansę na systemowe zredefiniowanie założeń planu, naprawienie niefortunnych zapisów o rozproszonym śródmieściu i przywrócenie miastu spójnej, centrycznej wizji rozwoju, opartej na nowych realiach przestrzennych.

BIBLIOGRAFIA:

[1] USTAWA z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym 

[2] ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1 z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

[3] REJESTRPLANOWOGOLNYCH.PL

WYGENEROWANE PRZY POMOCY NARZĘDZI AI: TREŚCI, OBRAZY, ANIMACJE i DŹWIĘKI ZOSTAŁY WYGENEROWANE SYNTETYCZNE, ZMODYFIKOWANE LUB/I ZMANIPULOWANE

RADOM Bus Dworzec

MIASTO RADOM: Dzielnica Dworcowa i widmo urbanistycznego chaosu !

Zgodnie z przewidywaniami, najgorsze scenariusze dotyczące bezładu przestrzennego za publiczne pieniądze stają się faktem. Doniesienia prasowe potwierdzają obawy, które dotąd zbywano jako "teorie spiskowe".

Tekst jest komentarzem do koncepcji prac przedstawionych ostatnio w lokalnych mediach przez urzędników radomskiego magistratu. Mieszkańcy najpierw są zaskakiwani podjęciem prac nad Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego dla Dzielnicy Dworcowej w Radomiu.  Aby zaraz po tym otrzymać informację o przygotowaniu koncepcji Bus Dworca przez Miejską Pracownię Urbanistyczną w Radomiu - jednostkę samorządu Miasta Radom. Mimo apelu lokalnych architektów prace urzędu idą dalej - bez refleksji.

1. Ambicje na miarę budki z p*wem

Sama nazewnictwo stosowane przez radomskich urzędników – „dzielnica przydworcowa” zamiast reprezentacyjnej Dzielnicy Dworcowej – najlepiej oddaje poziom ambicji magistratu. Zamiast nowoczesnego wizytówki miasta w jego najważniejszym punkcie, otrzymujemy mentalność inwestycyjną ograniczoną do poziomu infrastruktury tymczasowej.

2. Architektoniczny dysonans: 60 metrów w sąsiedztwie kamienic

Projekt Planu Ogólnego wprowadza drastyczne dysproporcje w skali zabudowy. Dopuszczenie wysokości do 60 metrów (ok. 20 pięter) w bezpośrednim sąsiedztwie istniejącej tkanki miejskiej o wysokości 18–25 metrów (5 kondygnacji) to prosta droga do zniszczenia ładu przestrzennego i sylwety centrum miasta.

3. MPZP pocięty na kawałki – iluzja kontynuacji

Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego dla tego obszaru został rozbity na 6 etapów, przy czym sam zakres terytorialny budzi poważne zastrzeżenia. Przy obecnym tempie zmian legislacyjnych – gdzie Prawo budowlane i Ustawa o planowaniu zmieniają się niemal co miesiąc – wiara w zachowanie spójności projektu przez trzy kadencje samorządu jest skrajną naiwnością. To przepis na urbanistyczny patchwork, a nie przemyślane miasto.

4. "Bus Dworzec" czyli zasłona dymna

Wszystko wskazuje na to, że skomplikowane procedury planistyczne to jedynie zasłona dymna dla budowy kilku przystanków autobusowych. Po ubiegłorocznych kontrowersyjnych roszczeniach terytorialnych Radomia wobec ościennych gmin, teraz funduje się nam "rehabilitację" kosztem centrum miasta dla obsługi komunikacji podmiejskiej? Czy każde działanie radomskich decydentów musi kończyć się degradacją przestrzeni? Czy to specyfika lokalnego "niedasizmu", ignorancja, czy po prostu brak elementarnych umiejętności zarządzania miastem? Odpowiedź na to pytanie pozostawiam Państwa refleksji.

5. Strategia "na oko" i budżetowanie bez analiz

W Radomiu rzetelne analizy ekonomiczne i urbanistyczne wydają się zbędnym luksusem. Zamiast twardych danych, mamy polityczne wskazywanie palcem: tu powstanie jezioro, tam bus-dworzec, a obok parking czy wysokościowiec. Czy tak wygląda odpowiedzialne podejmowanie decyzji, które zdeterminują życie przyszłych pokoleń? To raczej oddawanie "brzytwy w ręce małpy" – osób, których jedynym doświadczeniem zawodowym jest administracja.

6. Architektura bez uprawnień – operacja bez chirurga?

Standardem w Polsce i na świecie jest powierzanie kluczowych dzielnic uznanym biurom projektowym lub "gwiazdom" architektury. W Radomiu panuje inna logika: projekty oddaje się w ręce ludzi bez stosownych uprawnień zawodowych. Czy włodarze miasta poddaliby się operacji u lekarza bez specjalizacji? Albo powierzyli sprawę prawnikowi bez aplikacji? W Radomiu w kwestii architektury takich dylematów nie ma – wystarczy przegląd katalogów domów jednorodzinnych zamiast lat praktyki i zdanych egzaminów. To radosna twórczość w stylu "dzikiego wschodu".

7. Głos profesjonalisty: Trudna akceptacja bylejakości

Jako architekt, który zdobywał doświadczenie w największych i najbardziej renomowanych pracowniach w Polsce, a obecnie jako mieszkaniec Radomia, nie mogę przejść obok tego obojętnie. Trudno zaakceptować fakt, że najważniejsze przestrzenie mojego miasta projektują osoby definiowane współcześnie jako "partacze - rzemieślnicy poza cechem w średniowieczu" – absolwenci bez uprawnień, de facto świadczący usługi projektowe w tak wrażliwym obszarze.

8. Radom na tle standardów (Zestawienie)

Aby zrozumieć skalę problemu, wystarczy spojrzeć, kto projektuje dworce i dzielnice przydworcowe w innych miastach:

• Liège (Guillemins) - Santiago Calatrava Światowa ikona architektury (Zurych, NY, Paryż)
• Warszawa - The Jerde Partnership Biuro globalne (LA, Hongkong, Szanghaj)
• Lublin - (Dworzec/Dzielnica) Tremend / Stelmach i Partnerzy Zespoły liczące po kilkadziesiąt osób + branżyści
• RADOM - Miejska Pracownia Urbanistyczna (MPU) Brak architektów z uprawnieniami i doświadczenia

9. Fasadowa partycypacja i infrastrukturalna zapaść

Mimo licznych apeli ze strony mieszkańców, stowarzyszeń oraz środowisk branżowych, władze miasta wykazują się skrajną ignorancją. Konsultacje społeczne stały się jedynie fasadą, za którą kryje się brak realnego dialogu. Efektem tej polityki jest postępujący paraliż infrastruktury technicznej Radomia, co widać w kluczowych obszarach:

• Gospodarka odpadami: Kryzys wokół składowiska śmieci, protesty mieszkańców i haniebny brak podstawowej sieci wodociągowej w sąsiedztwie wysypiska.
• Gospodarka wodna: Wadliwa kanalizacja deszczowa, skutkująca regularnymi podtopieniami radomskich osiedli przy każdym większym opadzie.
• Energetyka: Miejski system ciepłowniczy oparty w 0% na OZE, co w dobie transformacji energetycznej jest przepisem na drastyczne podwyżki i katastrofę ekologiczną.

10. Monopol: Uderzenie w sektor prywatny i budżet miasta

Sektor publiczny w Radomiu nie tylko ignoruje standardy, ale de facto uderza w sektor prywatny. Zlecając kluczowe opracowania i koncepcje zespołom z Miejskiej Pracowni Urbanistycznej (MPU) – które nie posiadają wymaganych uprawnień, wiedzy ani doświadczenia (przypuszczenie autora do dnia publikacji tego artykułu, nie rozwiane) – miasto doprowadza do niebezpiecznego monopolu. Takie działanie to:

• Złamanie dobrych praktyk ustawowych: realizacja projektów przez osoby bez uprawnień zawodowych.
• Niszczenie tkanki miejskiej: projektowanie "palcem na mapie" przez wskazanych urzędników, zamiast rzetelnej pracy biur projektowych.
• Drenaż przyszłych budżetów: naprawianie błędów wynikających z dzisiejszego braku profesjonalizmu będzie kosztować podatników miliony złotych w nadchodzących dekadach.

11. Apel: Standardy a etyka zawodowa

Zwracam się z bezpośrednim apelem do pracowników Miejskiej Pracowni Urbanistycznej: doświadczenie zawodowe i szlify projektowe należy zdobywać w renomowanych biurach architektonicznych lub przy mniej newralgicznych projektach peryferyjnych, a nie na „żywym organizmie” w sąsiedztwie historycznego Śródmieścia. Przypominam również o fundamentalnej zasadzie etyki i prawa: podejmowanie prac projektowych bez stosownych uprawnień budowlanych jest działaniem niedopuszczalnym. Urbanistyka to nie tylko rysowanie kresek na mapie, to odpowiedzialność zawodowa  za kształtowanie przestrzeni życia tysięcy ludzi.

12. Brak kompetencji w zakresie budownictwa wysokiego

Mógłbym punktować kolejne uchybienia ale to zakres osób, organów oraz instytucji do tego powołanych. Stawiam publiczne pytanie, które postawiłem w środowisku architektów,  na które zapewne nie uzyskam odpowiedzi: czy w strukturach MPU znajduje się choć jeden architekt z uprawnieniami, który ma w swoim dorobku projektowym budynki wysokie (W) lub wysokościowe (WW)? Dopuszczenie w Planie Ogólnym zabudowy o wysokości 20 pięter (60 metrów) na ogromnych obszarach miasta wymaga wiedzy o tym, jak gigantyczną deformację infrastruktury (komunikacyjnej, społecznej, technicznej) powoduje choćby jedna taka realizacja. Projektowanie takich parametrów „na ślepo”, bez doświadczenia w tej skali, to prosta droga do urbanistycznej ale i infrastrukturalnej katastrofy.

PODSUMOWUJĄC

Obecne działania władz Radomia w zakresie kształtowania Dzielnicy Dworcowej oraz założeń Planu Ogólnego stanowią jaskrawy przykład urbanistycznego bezładu realizowanego za publiczne pieniądze. Zamiast nowoczesnej, reprezentacyjnej wizytówki miasta, otrzymujemy projekt o ambicjach ograniczonych do poziomu „przydworcowej budki z p*wem”, gdzie kluczowe decyzje o dopuszczeniu zabudowy do 60 metrów wysokości zapadają bez rzetelnych analiz wpływu na infrastrukturę i istniejącą tkankę historyczną. Cały proces planistyczny, pocięty na niespójne etapy, sprawia wrażenie zasłony dymnej dla prymitywnych rozwiązań komunikacyjnych, które mają jedynie zatuszować brak kompetencji i wizji rozwoju Dzielnicy Dworcowej. Szczególny niepokój budzi fakt, że za strategiczne dla pokoleń projekty odpowiada Miejska Pracownia Urbanistyczna, w której – według dostępnych informacji – brakuje architektów z odpowiednimi uprawnieniami projektowymi oraz doświadczeniem w zakresie podejmowanych koncepcji. Jest to sytuacja niedopuszczalna, przypominająca powierzenie operacji chirurgicznej osobie bez specjalizacji, co w zderzeniu ze standardami takich miast jak Lublin czy Warszawa, gdzie za projektami stoją uznane biura architektoniczne, spycha Radom do roli „dzikiego wschodu” urbanistyki. Ignorowanie głosów środowisk branżowych oraz zastępowanie realnej partycypacji społecznej fasadowymi działaniami doprowadziło już do kryzysu infrastrukturalnego, od braku OZE w miejskim ciepłownictwie po permanentne podtopienia osiedli. Sektor publiczny, monopolizując usługi projektowe rękami urzędników zamiast ekspertów, nie tylko niszczy lokalną tkankę miejską, ale i realnie okrada przyszłe budżety miasta, które będą musiały finansować naprawę dzisiejszych błędów.

WYGENEROWANE PRZY POMOCY NARZĘDZI AI: TREŚCI, OBRAZY, ANIMACJE i DŹWIĘKI ZOSTAŁY WYGENEROWANE SYNTETYCZNE, ZMODYFIKOWANE LUB/I ZMANIPULOWANE

 

Cz.1 PLAN OGÓLNY RADOM

Plan Ogólny Miasta Radom to kluczowy dokument planistyczny, który jako akt prawa miejscowego określi przeznaczenie terenów, parametry zabudowy oraz obszary wyłączone z inwestowania. W hierarchii dokumentów stoi on wyżej niż plany miejscowe oraz decyzje o warunkach zabudowy, stanowiąc fundament największej reformy planistycznej w Polsce od lat. Choć sztywne regulacje tego typu przywołują skojarzenia z okresem PRL, polska tradycja planów regulacyjnych sięga znacznie głębiej – do epoki rozbiorów i II Rzeczypospolitej. W przeciwieństwie do Strategii Miasta, która jest jedynie zapisem polityki rozwoju, Plan Ogólny staje się twardym prawem, niosącym ze sobą wieloletnie konsekwencje, takie jak choćby kontrowersyjne dopuszczenie 60-metrowej zabudowy w centrum miasta. Mimo rangi tego dokumentu, procedura partycypacji społecznej w Radomiu została ograniczona do ustawowego minimum, co w zestawieniu z innymi polskimi metropoliami wypada wysoce niekorzystnie. Podczas gdy Warszawa wydłużyła czas na składanie wniosków do trzech miesięcy, a Toruń, Gdynia i Częstochowa postawiły na mobilne punkty w galeriach handlowych, dyżury „przy kawie” oraz zaawansowane makiety 3D, Radom poprzestał na 28-dniowym terminie. Co szczególnie istotne, połowa tego czasu przypadła na okres ferii zimowych w województwie mazowieckim. Takie ramy czasowe, nałożone na najważniejszy po uchwale budżetowej akt prawny, trudno uznać za próbę realnego włączenia mieszkańców w proces decyzyjny. Brak szerokiej kampanii informacyjnej i nowoczesnych narzędzi, które z powodzeniem wdrożono w innych miastach, sprawia, że radomska partycypacja jawi się jako biurokratyczny obowiązek, a nie autentyczny dialog. Skutki dzisiejszych, pośpiesznie procedowanych zapisów będą odczuwalne przez pokolenia, podczas gdy szansa na wypracowanie społecznego konsensusu została w dużej mierze zaprzepaszczona przez nieefektywny model konsultacji.

RADOM

Proces partycypacji społecznej przy tworzeniu Planu Ogólnego Radomia oparł się na 28-dniowym terminie składania uwag, co stanowi absolutne minimum przewidziane przez prawo. W tym czasie zorganizowano dwa spotkania z projektantami oraz dyżury eksperckie, które jednak – według dostępnych informacji – odbywały się w zbliżonych terminach, co mogło ograniczać realną dostępność twórców planu dla mieszkańców. Choć miasto wprowadziło nowoczesny akcent w postaci dostępu do serwisu GIS z konsultowanym dokumentem, zabrakło szerszej kampanii edukacyjnej na temat obsługi plików GML (np. poprzez przeglądarkę GOV.PL), co dla przeciętnego użytkownika mogło stanowić barierę techniczną nie do przeskoczenia. Największym deficytem radomskich konsultacji okazał się jednak brak modeli 3D lub makiet cyfrowych. W obliczu dopuszczenia w centrum miasta zabudowy o wysokości sięgającej nawet 60 metrów, brak wizualizacji przestrzennych uniemożliwił mieszkańcom realną ocenę przyszłych gabarytów i wpływu nowych budynków na krajobraz Radomia. To właśnie kwestia wysokości i skali dopuszczonej architektury budzi dziś największe kontrowersje, a brak czytelnych narzędzi podglądu 3D – takich, jakie z powodzeniem zastosowano w Gdyni czy Toruniu – pozostawił mieszkańców z poczuciem niedoinformowania w kluczowej dla wizerunku miasta sprawie.

WARSZAWA

Warszawa wdrożyła bezprecedensowy w skali kraju model konsultacji społecznych, charakteryzujący się wyjątkową skalą i transparentnością. Kluczowym elementem było radykalne wydłużenie terminów – etap zbierania wniosków trwał aż trzy miesiące (listopad 2024 – styczeń 2025), co zaowocowało rekordową liczbą ponad 48 tysięcy zgłoszeń. Podobne podejście zastosowano przy etapie zgłaszania uwag do gotowego projektu (listopad 2025 – luty 2026), oferując mieszkańcom niemal trzykrotnie więcej czasu, niż wymagają tego standardowe przepisy. Strategia miasta opierała się na bezpośredniej dostępności poprzez dyżury projektantów w każdej z 18 dzielnic oraz mobilne punkty informacyjne w miejscach o dużym natężeniu ruchu, takich jak stacje metra. Proces ten wsparto nowoczesnymi narzędziami cyfrowymi, w tym interaktywną mapą do nanoszenia postulatów, geo-ankietami oraz tematycznymi webinariami. Całość procesu cechuje pełna jawność, dzięki dedykowanemu serwisowi architektura.um.warszawa.pl, gdzie publikowane są szczegółowe raporty oraz zestawienia wszystkich wniosków wraz ze sposobem ich rozpatrzenia.

CZĘSTOCHOWA

Częstochowa przeprowadziła kompleksowy proces konsultacji społecznych, oparty na bezpośrednim kontakcie z mieszkańcami i nowoczesnych narzędziach interaktywnych. Zamiast jednego centralnego spotkania, miasto zorganizowało cykl sześciu otwartych wydarzeń w różnych dzielnicach, takich jak Północ, Raków, Stradom czy Śródmieście, co pozwoliło projektantom na omówienie lokalnych wyzwań – od ochrony terenów zielonych na jurajskich wzgórzach po rewitalizację obszarów poprzemysłowych. Formułę tę uzupełniły mniej formalne dyżury projektantów w Miejskiej Pracowni Urbanistycznej pod hasłem „Kawa z Urbanistą”, które odbywały się regularnie w lutym i marcu 2026 roku, także w godzinach popołudniowych. Równolegle miasto udostępniło dedykowany geoportal konsultacyjny z aktualnymi zdjęciami lotniczymi oraz innowacyjnym kalkulatorem urbanistycznym, ułatwiającym zrozumienie dopuszczalnych parametrów zabudowy. Dzięki szerokiej kampanii informacyjnej w mediach społecznościowych i komunikacji miejskiej, proces zakończył się w marcu 2026 roku zebraniem rekordowej liczby uwag od grup dotychczas nieaktywnych w planowaniu przestrzennym. Pełna transparentność działań została zachowana poprzez udostępnienie nagrań ze spotkań oraz prezentacji projektantów w serwisie czestochowa.pl/plan-ogolny.

TORUŃ

Toruń zrealizował nowoczesny i wielokanałowy proces konsultacji społecznych, którego centralnym punktem była wielka debata hybrydowa w Centrum Kulturalno-Kongresowym Jordanki. Podczas wydarzenia, transmitowanego na żywo z możliwością zadawania pytań online, projektanci z Miejskiej Pracowni Urbanistycznej wykorzystali prezentacje 3D, aby przybliżyć mieszkańcom modelowe rozwiązania dla kluczowych obszarów miasta, takich jak otoczenie Starówki czy tereny inwestycyjne na lewobrzeżu. Równolegle postawiono na mobilność, organizując cykl pięciu spotkań dzielnicowych (m.in. na Podgórzu, Rubinkowie i Bydgoskim Przedmieściu), co pozwoliło na merytoryczną dyskusję o lokalnych wyzwaniach – od dogęszczania zabudowy na osiedlach z wielkiej płyty po ochronę terenów nadwiślańskich. Działania informacyjne, prowadzone w lutym i marcu 2026 roku, wyszły poza ramy urzędu dzięki dyżurom projektantów w popularnych galeriach handlowych oraz uruchomieniu dedykowanej infolinii eksperckiej. Proces ten wsparto nowoczesnym serwisem „Plan Ogólny Torunia”, oferującym filmy instruktażowe oraz innowacyjny interaktywny formularz, który automatycznie generował gotowe wnioski po wskazaniu działki na mapie. Dzięki maksymalnemu uproszczeniu procedur biurokratycznych oraz szerokiej dostępności ekspertów, miasto odnotowało dużą aktywność mieszkańców, szczególnie w obszarach dotyczących ochrony terenów leśnych i rekreacyjnych.

GDYNIA

Gdynia zrealizowała modelowy proces konsultacji społecznych, stawiając na bezpośredni dialog w lokalnych centrach sąsiedzkich oraz wykorzystanie zaawansowanych technologii. Kluczowym elementem strategii były warsztaty w „Przystaniach” dzielnicowych (m.in. w Chyloni, Orłowie i Obłużu), podczas których projektanci Biura Planowania Przestrzennego Gdyni prezentowali wielkoskalowe mapy i omawiali specyficzne lokalne zagadnienia, takie jak ochrona widoku na morze czy rozwój zabudowy w pasie nadmorskim. Znakiem rozpoznawczym gdyńskich działań stała się akcja „Kawa z Projektantem” – cykl indywidualnych spotkań z urbanistami prowadzony przez cały 2025 rok. Pozwoliły one mieszkańcom na precyzyjne zrozumienie wpływu Planu Ogólnego na konkretne nieruchomości, co znacząco zredukowało obawy przed zmianami oraz liczbę błędnie wypełnianych wniosków. Aktywność urzędu przeniosła się również w przestrzeń rekreacyjną – mobilne punkty konsultacyjne na Bulwarze Nadmorskim i Skwerze Kościuszki pozwoliły dotrzeć do osób nieśledzących na co dzień oficjalnych ogłoszeń urzędowych. Równolegle miasto wykorzystało swój zaawansowany cyfrowy Model 3D, aby obrazowo przedstawić wpływ nowej zabudowy na nasłonecznienie sąsiednich budynków oraz wysokość dominant architektonicznych w Śródmieściu. Proces uzupełniła przejrzysta komunikacja online w serwisie gdynia.pl/planogolny, gdzie za pomocą przystępnych infografik tłumaczono znaczenie planu dla ochrony Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego oraz rozwoju zrównoważonego transportu.

-------------------------------------------------------------------------

Ustawa Planowanie i Zagospodarowania Przestrzenne [1]

Art. 8e. Ust. 1. Zapewnienie partycypacji społecznej polega na:

1) umożliwieniu udziału interesariuszom planowania i zagospodarowania przestrzennego, zwanym dalej „interesariuszami”, w przygotowaniu aktów planowania przestrzennego, w tym wypowiadania się, składania wniosków lub uczestnictwa w konsultacjach społecznych;

2) poznaniu potrzeb, zebraniu stanowisk i pomysłów interesariuszy dotyczących polityki przestrzennej;

3) prowadzeniu działań edukacyjnych i informacyjnych o istocie, celach i zasadach planowania i zagospodarowania przestrzennego;

4) inicjowaniu, umożliwianiu i wspieraniu działań służących rozwijaniu dialogu między interesariuszami w ramach kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej oraz zwiększaniu udziału interesariuszy w kształtowaniu i prowadzeniu polityki przestrzennej.

-------------------------------------------------------------------------

Fasada partycypacji: Czy Radom stać na lekceważenie mieszkańców? Konsultacje społeczne w procedurze planistycznej nie są dobrą wolą urzędu, lecz jego ustawowym obowiązkiem. Tymczasem Miasto Radom – blisko 200-tysięczny ośrodek – w procesie tworzenia Planu Ogólnego wybrało strategię „ustawowego minimum”, zrównując się standardami z gminami wielokrotnie mniejszymi. Jaskrawym przykładem kontrastu jest sąsiednia gmina Zakrzew, która zaproponowała swoim mieszkańcom aż 12 dyżurów projektantów. Taka różnica w podejściu rzuca nowe światło na przyczyny dynamicznego rozwoju gmin ościennych kosztem „zwijającego się” Radomia. Autentyczna partycypacja społeczna to bowiem nie tylko formalność, ale kluczowy argument za osiedleniem się lub pozostaniem w mieście. Doświadczenia z ostatnich lat pozwalają postawić tezę o fasadowości radomskich konsultacji. Często przypominają one „marnowanie czasu” dla czystego wykazania udziału społeczeństwa w dokumentacji. Mechanizm ten jest szczególnie widoczny w przypadku projektów budowlanych, które konsultuje się na etapie posiadania pozwolenia na budowę i projektów wykonawczych. W takiej fazie żadne realne zmiany nie są już możliwe, a samo spotkanie służy jedynie „odfajkowaniu” procedury niezbędnej do pozyskania środków zewnętrznych. Mieszkańcy bywają traktowani jak bierni widzowie, którzy mają jedynie przyklaskiwać gotowym wizjom, zamiast być partnerami w ich tworzeniu. Skrajnym przykładem tej niemocy był incydent, w którym po gotowym projekcie – zamiast decyzyjnego dyrektora – oprowadzał interesantów przysłowiowy portier, nie posiadając żadnej wiedzy o dokumentacji. Takie systemowe zniechęcanie kolejnych grup aktywnych obywateli jest krótkowzroczne i niebezpieczne. Jak alarmują społecznicy, brak rzeczywistego zaangażowania społecznego, za który odpowiada radomski samorząd, może wkrótce wyeliminować miasto z wielu źródeł dofinansowania. Instytucje zewnętrzne coraz rygorystycznie badają jakość procesów partycypacyjnych. Jeśli Radom nie zmieni podejścia i nie zacznie traktować mieszkańców jak partnerów budujących wspólny budżet, a nie jedynie podatników, z których ściąga się „myto”, może stanąć przed poważnym problemem z rozliczeniem postępów planistycznych przed Wojewodą. Brak refleksji nad lawiną zgłaszanych uwag i wniosków to prosta droga do utraty zaufania społecznego i dalszej marginalizacji miasta.

BIBLIOGRAFIA:

[1] USTAWA z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym 

WYGENEROWANE PRZY POMOCY NARZĘDZI AI: TREŚCI, OBRAZY, ANIMACJE i DŹWIĘKI ZOSTAŁY WYGENEROWANE SYNTETYCZNE, ZMODYFIKOWANE LUB/I ZMANIPULOWANE

Radomski precedens: Polskie Miasta !

Czy polskie miasta projektują urzędnicy, czy architekci?

Radom stał się właśnie areną o to, czy polskie miasta mają powstawać w oparciu o wiedzę, konkursy idei i dialog, czy w zaciszu gabinetów osób, którym brakuje elementarnych kompetencji urbanistycznych.

Studium przypadku: Anatomia marginalizacji

Wszystko zaczęło się od listu otwartego do środowiska architektów, w którym padł apel o ratowanie „Strefy Przydworcowej” przed „łatkowym” planowaniem. Odpowiedź SARP Oddział Radom była jednoznaczna: oficjalne pismo z 25 lutego 2026 r. wyraziło stanowczy sprzeciw wobec dzielenia strategicznego obszaru na sześć etapów. Eksperci ostrzegli, że grozi to utratą spójności i trwałym obniżeniem jakości miasta na dekady.

Jednak to, co wydarzyło się na sesji Rady Miejskiej (23.02 i 2.03.2026 r.), powinno być ostrzeżeniem dla architektów w całej Polsce. Sekretarz Miasta nie tylko operował pojęciami takimi jak „planistyka” (zamiast urbanistyki), ale posunął się do próby zdezawuowania głosu profesjonalistów. Oficjalne stanowisko SARP próbował przedstawić jako „prywatną opinię” Prezes stowarzyszenia. Ta próba uciszenia ekspertów spotkała się z natychmiastowym sprostowaniem SARP, który potwierdził, że ich głos jest głosem całego środowiska, opartym na statucie i merytorycznej wiedzy.

Pułapka milczenia architektów

Przykład Radomia nie jest odosobniony. W wielu polskich miastach obserwujemy niepokojący trend: administracja samorządowa zaczyna traktować architekta i urbanistę nie jako partnera, ale jako przeszkodę w procesie administracyjnym. Najgorsze jest jednak to, że my – jako środowisko zawodowe – często sami ustępujemy pola. Przemilczanie błędnych decyzji i wycofywanie się z debaty publicznej sprawia, że przestrzeń wspólną zaczynają kształtować osoby bez przygotowania merytorycznego.

Kiedy architekt milczy, ulica, plac i dzielnica stają się wypadkową urzędniczych tabel w Excelu, a nie wizji urbanistycznej.

Wszystko zaczęło się od mojego listu otwartego do środowiska architektów, w którym zaapelowałem o ratowanie „Strefy Przydworcowej” przed chaotycznym, sześcioetapowym planowaniem. Sprawa błyskawicznie wykroczyła poza lokalne podwórko, trafiając na łamy czołowych portali branżowych w Polsce. O „aferze o dworzec” pisał portal PropertyDesign.pl, a redakcja Architektura & Biznes analizowała zagrożenia płynące z urzędniczej koncepcji.

W sprawę włączyły się liczne media i organizacje, co dowodzi, że zapotrzebowanie na rzetelną wizję jest ogromne:

• Radom24.pl: Coraz większe emocje wokół nowego dworca
• TwojRadom.pl: SARP mówi "nie" etapuowaniu
• Cozadzien.pl: Nowe serce Radomia czy stracona szansa?

Planowanie to nie tylko procedura

Sprawa Radomia, nagłośniona przez ogólnopolskie media takie jak PropertyDesign czy Architektura & Biznes, pokazuje, że tylko aktywna postawa może prowadzić do transparentności procesów. Sekretarz Miasta na sesji przekonywał o „przejrzystości”, jednocześnie nie ujawniając konkretnych studiów i analiz, na które się powoływał. To klasyczny przykład partycypacji pozorowanej, gdzie mieszkańcom i ekspertom pokazuje się gotowe rozwiązania zamiast zaprosić ich do współtworzenia wizji w otwartym konkursie.

Z tego miejsca apeluję do Koleżanek i Kolegów architektów w całej Polsce:

• Nie bójmy się głosu krytycznego. Radomski przykład pokazuje, że list otwarty może uruchomić lawinę medialną i społeczną, która może prowadzić do dialogu.
• Wymagajmy konkursów. Tylko otwarta konkurencja idei, a nie urzędnicze opracowania, gwarantuje jakość, na którą zasługują polskie miasta.
• Edukujmy decydentów. Jeśli pozwolimy na nazywanie urbanistyki „planistyką”, godzimy się na degradację naszego zawodu do roli „rysowników map”.

Radom pokazał, że gdy architekci mówią jednym głosem z mediami i mieszkańcami, narracja o „urzędniczej nieomylności” pęka. Czas przestać być biernym obserwatorem. Jeśli my nie zadbamy o jakość przestrzeni w naszych miastach, nikt inny tego za nas nie zrobi. Przykład Radomia to dopiero początek drogi do przywrócenia należnej rangi urbanistyce w Polsce.

XL SESJA RADY MIEJSKIEJ w RADOMIU z dnia 23.02.2026r. i 2.03.2026r - fragment

POLEMIKA z SEKRETARZEM MIASTA RADOM – MPZP „Strefa Przydworcowa”

Dotyczy sesji Rady Miejskiej z dnia 23.02.2026 r. i 2.03.2026 r. (druk nr 336) - Uchwała przystąpienia do sporządzania miejscowe planu zagospodarowania przestrzennego “Strefa przy Dworcowa”* 

referuje: Sekretarz Miasta Radom - r. pr. Rafał Górski

1. Rola obszaru w strukturze miasta

Parafraza: …strategiczny teren w dokumentach Miasta…. Ścisłe Centrum Miasta…

ODPOWIEDŹ: Tereny kolejowe są strategiczne nie tylko w skali dokumentów miejskich, ale również wojewódzkich, krajowych, a nawet europejskich (sieci transportowe, logistyka NATO). Warto jednak doprecyzować geografię: historyczne Śródmieście Radomia jest oddalone od Dzielnicy Dworcowej o ok. 250 metrów – to dwa różne organizmy, które wymagają spójnego połączenia, a nie wrzucania do jednego worka pojęciowego.

2. Partycypacja społeczna a gotowe plany

Parafraza: …brak opracowań planistycznych dla obszaru powoduje trudności realizacji inwestycji o charakterze ogólnomiejskim… strategiczne dla całego regionu…

ODPOWIEDŹ: Skoro mowa o „trudnościach w realizacji”, to oznacza, że konkretny program dla Dzielnicy Dworcowej już istnieje w szufladach urzędu. Czy w takim razie zapowiadana partycypacja społeczna nie będzie jedynie fasadowym działaniem pro forma, mającym zalegalizować podjęte już wcześniej decyzje?

3. Radom jako lider regionu

Parafraza: …dzięki inwestycjom o znaczeniu regionalnym Radom będzie funkcjonował jako lider… 

ODPOWIEDŹ: Deklaracje o liderowaniu mocno rozmijają się z rzeczywistością. Stowarzyszenie Radomski Obszar Funkcjonalny (ROF) znajduje się w stagnacji, do której walnie przyczyniły się władze miasta. Trudno budować pozycję lidera w regionie, gdy sąsiednie gminy pozostają w konflikcie z Radomiem po ubiegłorocznych, niefortunnych próbach siłowego poszerzenia granic miasta ich kosztem.

4. Podział na VI etapów

Parafraza: …VI etapów planu miejscowego…

ODPOWIEDŹ: I tu dotykamy sedna problemu, nad którym Pan Sekretarz nawet się nie pochylił. Rozczłonkowanie tak kluczowego terenu na sześć odrębnych etapów to prosta droga do urbanistycznego chaosu.

5. Postrzeganie terenów "za dworcem"

Parafraza: …przyzwyczajenia historyczne, że to, co jest za dworcem, centrum już nie jest…

ODPOWIEDŹ: Przed dekadą osobiście pracowałem nad zmianą tego archaicznego postrzegania Dzielnicy Dworcowej w świadomości planistycznej. Szkoda, że merytoryczna wiedza o potencjale terenów wokół stacji Radom Główny została przez magistrat zignorowana.

6. Brak gotowych rozstrzygnięć?

Parafraza: …jesteśmy otwarci na wszystkie głosy i nie mamy gotowych rozstrzygnięć w zakresie ustaleń planu…

ODPOWIEDŹ: To stwierdzenie stoi w sprzeczności z faktami. Właśnie wczoraj Pana przełożony (Prezydent Miasta) w rozmowie z TV Dami wskazał dwie konkretne lokalizacje pod dworzec autobusowy (tzw. Bus Dworzec). Skoro brane są pod uwagę tylko dwie opcje, to znaczy, że rozstrzygnięcia w MPZP są już de facto przesądzone. Forsowanie lokalizacji bez rzetelnego „Studium Lokalizacji Bus Dworca” rodzi uzasadnione wątpliwości co do gospodarności przy wydatkowaniu środków publicznych.

7. Metoda konsultacji (sonda)

Parafraza: …prekonsultacje w formie sondy… aby zebrać jak najwięcej głosów…

ODPOWIEDŹ: Jak w formie prostej sondy mieszkańcy mają ocenić relacje między kubaturami, kontekst skali miejsca, asymetrię pierzei czy rozproszenie zabudowy? Takich rzeczy nie da się „wyklikać” – to trzeba zobaczyć na modelach i wizualizacjach. Pamiętamy „sondę” w sprawie fontann na ul. Żeromskiego, gdzie pytano o (parafraza) kolor ławek i koszy na śmieci. Sprowadzanie dyskusji o kluczowej dzielnicy miasta do poziomu wyboru małej architektury to żart z mieszkańców.

8. Terminologia mapowa

Parafraza: …na mapie terenowej widać etapy…

ODPOWIEDŹ: Na prezentowanym nagraniu widzimy zdjęcia lotnicze lub ortofotomapę. To, co Pan nazywa „mapą terenową”, w fachowej terminologii nie istnieje w tym kontekście (mamy mapy topograficzne lub zasadnicze). Prosiłbym o przyswojenie podstawowej terminologii, zanim zacznie Pan referować dokumenty planistyczne.

9. Brak dialogu z mieszkańcami i ekspertami

Parafraza: …jeśli są jakieś pytania, to zapraszam…

ODPOWIEDŹ: Zaproszenie brzmi nieszczerze. Zgłaszałem szereg wątpliwości w liście otwartym – na żadną z nich Pan nie odpowiedział, mimo że sesja była ku temu idealną okazją. Niestety, w radomskim magistracie wciąż pokutuje zasada: gdy mieszkańcy zgłaszają pomysły w czasie wolnym, urzędnicy w godzinach pracy odpowiadają „nie da się”. Ten patologiczny dialog zyskał już w naszym mieście miano „niedasizmu”.

[Wątek VI etapów – komentarz do pytań z sali]

ODPOWIEDŹ: Szkoda, że zamiast merytorycznego pochylenia się nad zapisami listu otwartego, zdecydował się Pan Sekretarz na wejście w kompetencje niezależnego stowarzyszenia. Jak wynika z oświadczenia SARP Oddział Radom opublikowanego w mediach społecznościowych, interpretacja ich stanowiska przez Sekretarza Miasta mocno rozminęła się z rzeczywistością. Warto dbać o precyzję w przytaczaniu opinii podmiotów zewnętrznych, zwłaszcza gdy są one kluczowym głosem branżowym w tak ważnej dla miasta sprawie. Proponuje Panu Sekretarzowi teraz kwiaty i przeprosiny dla Pani Prezes!

ODPOWIEDŹ: Procedowanie sześciu etapów MPZP potrwa od 6 do 7 lat. Nikt odpowiedzialny nie zagwarantuje spójności planistycznej w tak długim czasie dla terenu tak zróżnicowanego funkcjonalnie. Biorąc pod uwagę dynamikę polskiego prawa, w tym okresie ustawa o planowaniu może zmienić się ok. 30 razy, a prawo budowlane nawet 60 razy. To przepis na legislacyjny i urbanistyczny paraliż.

10. Relacje z SARP 

Parafraza: …stanowisko SARP… 

ODPOWIEDŹ: Przyjęta przez Pana formuła współpracy z przedstawicielami środowisk profesjonalnych – a w zasadzie marginalizacja ich głosu na etapie koncepcyjnym – budzi głęboki niepokój. Sposób, w jaki odniósł się Pan do stanowiska radomskiego oddziału SARP oraz uwag ekspertów niezależnych, sugeruje brak woli (lub merytorycznej płaszczyzny) do rzetelnej analizy tych argumentów. Warto przypomnieć, że urbanistyka to dziedzina ściśle regulowana ustawowo i wymagająca specyficznych kompetencji.

11. Potrzeba warsztatów profesjonalnych

Parafraza: …dlatego robimy prekonsultacje, aby jak najwięcej głosów zebrać… 

ODPOWIEDŹ: Tu nie chodzi o zbieranie postulatów, które ostatecznie trafią do niszczarki, ale o udział profesjonalistów (architektów i urbanistów) w projektowaniu tej przestrzeni. Tryb ustawowy to za mało, a sonda jest bezużyteczna przy tak skomplikowanej tkance. Potrzebujemy warsztatów branżowych, przed którymi Pan Sekretarz tak silnie się broni.

12. Terminologia i kompetencje 

Parafraza: …jak to w planistyce, każdy może mieć swoje zdanie… 

ODPOWIEDŹ: Panie Sekretarzu, trzymajmy się faktów i poprawnej terminologii. „Planistyka” to termin odnoszący się do planowania procesów wewnątrz przedsiębiorstwa. W przypadku kształtowania miasta poruszamy się w obszarze urbanistyki, planowania przestrzennego oraz gospodarki przestrzennej. Sprowadzanie dyskusji o strategicznej dzielnicy do stwierdzenia, że „każdy może mieć swoje zdanie”, jest próbą relatywizowania wiedzy eksperckiej. W urbanistyce nie chodzi o „opinie”, ale o analizy, standardy urbanistyczne i ład przestrzenny, których w przedstawionym projekcie brakuje.

13. Strategia „urzędowa”

Parafraza: …nie chcemy blokować elementów planu… które uznajemy za najbardziej strategiczne… 

ODPOWIEDŹ: Problem w tym, że Państwa strategia i gradacja celów dla tego terenu to wiedza hermetyczna, zamknięta w murach urzędu. Mieszkańcy i eksperci nie znają priorytetów, którymi się Państwo kierują.

14. Brak spójnej koncepcji

Parafraza: …poszczególne etapy muszą zakładać ramy dla całości planu… 

ODPOWIEDŹ: Te „ramy” w świecie urbanistyki nazywają się koncepcją. I to jest główny problem: przystępujecie Państwo do sporządzania planów bez wypracowanej, całościowej wizji Dzielnicy Dworcowej. Tak ważny obszar nie jest miejscem na naukę i eksperymenty, co dobitnie pokazały dotychczasowe, mało udane próby projektowe.

15. Możliwość modyfikacji uchwały 

Parafraza: …bierzemy pod uwagę możliwość modyfikacji uchwały o przystąpieniu… 

ODPOWIEDŹ: To pierwsza merytoryczna i pozytywna deklaracja. Jeśli dopuści Pan profesjonalistów do głosu na etapie warsztatów nad spójną koncepcją, dostrzeże Pan złożoność tego obszaru. Standardem w takich przypadkach jest konkurs urbanistyczny, o którym Pan nawet nie wspomniał.

16. Raport i „niedomówienia”

Parafraza: …raport dla Rady Miejskiej, aby nie było niedomówień w przestrzeni publicznej… 

ODPOWIEDŹ: Twierdzenie, że nie ma niedomówień, jest nadużyciem. Mieszkańcy są zaskakiwani: nagłą uchwałą intencyjną, autorytarną lokalizacją dworca czy pomysłami na Plac Ołdakowskiego. Skoro wydano już decyzję lokalizacyjną dla dworca, to znaczy, że istnieje jego koncepcja. Dlaczego jest ona ukrywana przed opinią publiczną? Czas pokazać mieszkańcom, co przygotowano za ich pieniądze.

17. Przejrzystość procedur

Parafraza: …procedury planistyczne prowadzimy bardzo przejrzyście… 

ODPOWIEDŹ: Przejrzystość procedury to obowiązek ustawowy, a nie łaska urzędu. Prawdziwym problemem jest brak jawności w podejmowaniu kluczowych decyzji – takich jak lokalizacja dworca, którą wskazano „palcem”, bez wymaganych studiów i analiz.

To nie jest kwestia „przejrzystości procedur”, ale kompletnego braku współpracy miasta z profesjonalistami. Władze Miasta Radom najwyraźniej uznały, że wystawa prac studenckich jest ekwiwalentem studialnego konkursu urbanistycznego. To błąd, za który mieszkańcy zapłacą w przyszłości – nie tylko w komforcie życia, ale i w podatkach, gdy przyjdzie naprawiać błędy infrastrukturalne.

APEL !

Wobec powyższych faktów, apeluję do Władz Miasta o upublicznienie koncepcji lokalizacji Bus Dworca oraz zorganizowanie profesjonalnych warsztatów urbanistycznych z udziałem środowisk branżowych (SARP, TUP, IARP, PIIB). Dzielnica Dworcowa to zbyt ważny obszar, by planować go w zaciszu gabinetów – czas przestać zasłaniać się procedurami i zacząć realnie rozmawiać o jakości przestrzeni, za którą wszyscy zapłacimy.

#Radom #RadomskiPrecedens #SARP #ArchitekturaPolska #Urbanistyka #PlanowaniePrzestrzenne #DzielnicaDworcowa #RadomGlowny #KonkursArchitektoniczny #PropertyDesign #ArchitekturaIBiznes #InwestycjeRadom #LadPrzestrzenny #PartycypacjaSpoleczna #StopLatkowemuPlanowaniu #WizjaZamiastUrzedu #EksperciDlaMiast #ArchitekciPrzerwijcieMilczenie

WYGENEROWANO PRZY UŻYCIU NARZĘDZI AI: TREŚĆ, OBRAZY, ANIMACJE ORAZ DŹWIĘK ZOSTAŁY WYGENEROWANE SYNTETYCZNIE, ZMODYFIKOWANE I/LUB ZMANIPULOWANE.

WYKORZYSTANO MATERIAŁ VIDEO fragment z domeny publicznej BIP.RADOM.PL Sesja Rady Miejskiej Miasta Radom z dnia 23.02.2026r. i 2.03.2026r. (XL)

* Projekt uchwały na druku nr 336 w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego „Strefa przydworcowa”

LINK DO ORGINAŁU

https://bip.radom.pl/ra/rada-miejska/sesje/nagrania-obrad/75530,Sesja-Rady-Miejskiej-z-dnia-23022026r-i-2032026r-XL.html